Het ANP stopt op eigen initiatief en na overleg met het Stimuleringsfonds voor de Pers met het project ANP Regiowatch. Het gaat om het grootste project van de Persinnovatieregeling, met een toegekende subsidie van 800.000 euro, waarvan 3 ton is gebruikt. Erik van Gruijthuijsen, directeur van ANP verklaart: ‘Het is een kwestie van geen uitzicht op een werkend businessmodel”. Het project had moeten leiden tot een nieuwe ANP-feed, naast de bestaande landelijke feed.

Met ANP Regiowatch wilde het persbureau mogelijkheden onderzoeken die de journalistieke controle op de regionale en lokale democratie zouden kunnen verbeteren. Met een nadrukkelijke focus op bestuur en beleid (gemeenteraad), justitie en politie. Volgens Rennie Rijpma, projectleider van ANP Regiowatch, blijkt het opzetten van een kwalitatief goed lokaal/regionaal netwerk meer te kosten dan aan omzet te verwachten is, ook op lange termijn. En bleek het, voor een landelijke speler als ANP, organisatorisch erg ingewikkeld om met veel regionale correspondenten te werken en daarbij de gewenste kwaliteitsstandaard te handhaven.

Commissie Brinkman

Aanleiding voor het project was het Adviesrapport van de Commissie Brinkman, met name verontrustend op het gebied van controle op regionale en lokale democratie. Dat die controle ernstig in gevaar is valt te betwijfelen, zegt Rennie Rijpma. Het ANP heeft gedurende het onderzoek een grote lijst met lokale nieuwsmedia aangelegd. Bovendien blijkt het vrijwel overal relatief eenvoudig te zijn om het lokale bestuur online te volgen, uitzonderingen daargelaten.

ANP en GPD

ANP Regiowatch startte begin 2010 als Gemeentewerken.nl, een gezamenlijk project van de persbureaus ANP en GPD. Maar de GPD moest in oktober 2010 afhaken van haar aandeelhouder Wegener. Wel namen enkele individuele GPD-leden aan het project deel. Het aanvankelijke plan bestond alleen uit het oprichten van een fijnmazig correspondentennetwerk van verslaggevers, freelancers, studenten en burgercorrespondenten om diep in de regio te komen. Zo’n netwerk met een paar honderd lokale correspondenten bleek onbetaalbaar, waardoor het onderzoek werd verlegd naar een combinatie van journalistiek handwerk en technologie.

Hyperlokaal

Onderdeel van het project werd daarom het ontwikkelen van een digitale tool waarmee regionale redacteuren snel zouden kunnen zien wat er speelt in op hyperlokaal niveau. Zover komt het dus niet. In juni van dit jaar trok een ander project van de Persinnovatieregeling, nieuwsmarkt.nl, al de stekker uit hyperlokale journalistiek. Daar wilde men juist met lokale reporters aan de slag in plaats van regionale, maar wierf na maanden intensieve promotie slechts 2 lokale redacteuren in plaats van de beoogde 21.

Er zijn meerdere hyperlokale projecten met subsidie uit het Innovatiefonds, waaronder Dichtbij.nl van Telegraaf Media Nederland. Dat project is in 2010 afgerond, er is echter nog geen verslag te vinden op een van de websites van het fonds.

De koers van kranten wordt steeds vaker ingegeven door commercie. Dat was de insteek van een NVJ-debat waarover DNR vorige week berichtte. Volgens Paul Disco zitten trouwe lezers helemaal niet te wachten op die toenemende commercialisering. Hij stelt daarom een ander model voor: lezers als aandeelhouders van de krant.

Het gaat niet goed met de advertentie-inkomsten van dagbladen. Adformatie bracht vorige week het bericht dat de bruto advertentieomzet van dagbladen blijft dalen. Vorig jaar september werd er nog 143 miljoen uitgegeven, dit jaar 125 miljoen. Dat is dus nog exclusief kortingen, reken op zo’n 20%, maar een hogere korting is beslist geen uitzondering. En via mediabureaus ingekochte advertenties zijn goed voor nog eens 15% bureaukorting. Ik wil maar zeggen: die 125 miljoen staat voor maximaal 80 miljoen euro netto-omzet, te verdelen over 32 titels. En ten opzichte van 2008 is de netto-omzet aan advertenties al ruim 40% gedaald.

De ombudsvrouw van de Volkskrant, Margreet Vermeulen, meldde vorige week zaterdag dat de krant 10 jaar geleden voor 60 procent op advertentie-inkomsten leunde tegen 30 procent nu. Zij noemde dat als verklaring voor het feit dat de krant op zoek is naar extra inkomsten. De Volkskrant heeft relatief veel advertentie-inkomsten. Dat betekent dat er veel dagbladen zijn waar nog geen 30% van de omzet van adverteerders komt.

Cadeautjes voor ontrouwe lezers

Je zou zeggen dat uitgevers dan extra zuinig zijn op hun vaste lezers. Als ruim 2/3 van het geld, in sommige gevallen 90% van de omzet van lezers komt, dan is er alle reden om zorgvuldig met lezers om te gaan. Dat is echter niet zo: trouwe lezers krijgen alleen de krant en zo nu en dan een symbolische aai over de bol. Hoe anders is het op de wervingsmarkt. NRC Handelsblad verkoopt nu een 2-jaarsabonnement waar je als je per maand 6 euro extra betaalt, een iPad2 met online abonnement erbij krijgt. Alleen al de iPad2 kost 479 euro.

De hoofdredacteur van NRC Handelsblad was onlangs verheugd dat de oplage daar stabiliseert, maar dat is dan wel inclusief 12.800 iPad abonnementen met 235 euro korting. Kosten gaan steeds meer in cadeautjes voor ontrouwe lezers zitten. Wie betaalt dat? De trouwe lezer.

Maar ook, op de tweede plaats, de vertrekkende adverteerders worden in luxe gepaaid door hen toegang te geven tot redactiekolommen. Zodat de krant de producten ‘onafhankelijk’ kan aanbevelen. Het gevolg: “Volkskrantkoks koken bij Mandemakers keukens. Reisorganisaties azen op Volkskrantredacteuren om ze als reisleider in te huren. Op de dag dat popmuzikant Tom Barman gasthoofdredacteur is van de V, adverteert de VK webshop in dezelfde Volkskrant met een cd-box met zijn muziek. In het Volkskrant Magazine adverteert een cameramerk met foto’s van Volkskrantfotografen. En wat te denken van de lovende teksten waarmee de filmredactie van de Volkskrant films aanprijst die verkocht worden in de VK webshop?” Dit is een citaat van de ombudsvrouw van de Volkskrant van vorige week zaterdag, ik verzin het niet.

De adverteerder is klant

Rob Wijnberg, hoofdredacteur NRC Next, constateerde eerder dit jaar hetzelfde: “Deze bijlage (Lux) mikt, kortom, duidelijk op een bepaalde doelgroep – en is daardoor extra aantrekkelijk voor bepaalde adverteerders (in dit geval: Rolex, Louis Vuitton, Jaguar, chalets, cruises en luxe meubelen). Zeg ik daarmee dat de artikelen niet goed zijn? Nee. Beweer ik daarmee dat de redactie van Lux niet onafhankelijk is? Geenszins. Maar de filosofie achter de bijlage is wel tweeledig: naast journalistiek-inhoudelijke redenen wordt hij ook ingegeven door marketingstrategieën. Oftewel: de adverteerder is de klant, de lezer (de doelgroep) het product dat verkocht wordt.”

Begrijpelijk dat uitgevers zich focussen op nieuwe lezers en adverteerders, maar ook strategisch onverstandig. Trouwe lezers mopperen met regelmaat, maar zeker inhoudelijk, over alle vernieuwingen die zijn bekokstoofd met en voor adverteerders. Mijn mening is dat er nog steeds goede artikelen in de kranten staan, maar dat ze meer en meer dunner gezaaid zijn. Het gros gaat om meningen, life-style en bijeengegoogelde content. Dat kan ik zelf ook allemaal opzoeken.

Nieuw marktmodel

Door de steil dalende advertentie-omzet ontstaat een nieuw, houdbaar marktmodel in krantenland. Zoals gezegd: inmiddels komt ruim 70% van de omzet van lezers. En bij sommige dagbladen is dat 90%. Voor trouwe lezers wordt het zo wel heel aantrekkelijk om de krachten te bundelen. Net zoals de Consumentenbond doet met haar Energiecollectief: samen inkopen maakt energie goedkoper.

Maar voor de trouwe lezer zal ‘goedkoper’ de inzet niet zijn, maar ‘beter’. Als je goedkoper wil, zeg je namelijk je abonnement op en wacht tot de krant je per omgaande een aanbod doet. Het is niet ondenkbaar dat lezers zich afkeren van een krant die steeds meer een verkapt advertentieblad is. Het is in elk geval totaal onduidelijk geworden waar de scheidslijn tussen journalistiek en commercie ligt, zoals de ombudsvrouw van de Volkskrant ook aangeeft.

Lid van de krant worden

Hoe zie ik dat nieuwe model ontstaan? Trouwe lezers worden lid worden van een onafhankelijke vereniging. Dat lidmaatschap heeft een aantal voordelen: naast dagelijks de krant, de mogelijkheid om online te reageren en allerlei webshopartikelen ook nog, en dat is uniek: zeggenschap over het behoud en de koers van de krant.

Ondenkbaar? Welnee, de journalistieke nieuwssite Apache komt voor een groot deel achter een betaalmuur te staan. “Om goede, betrouwbare, kritische en diepgravende journalistiek te garanderen, heeft de kernredactie een coöperatieve vennootschap opgericht”, meldt de website van Apache. De Belgische site geeft 2.000 aandelen van 250 euro uit, aandeelhouders mogen meebeslissen over de koers. Het succes moet natuurlijk nog blijken, maar in het geval van het nieuwe uitgeefmodel hoeven trouwe dagbladabonnees niet anders te doen dan zich aan te melden bij het collectief. Er verandert verder niks. Behalve dan dat de zeggenschap toeneemt, die recht doet aan de 70% van de omzet.

Stel dat alle abonnees lid worden van zo’n lezersvereniging, dan is de rol van de aandeelhouder uitgespeeld en vervalt de aandeelhoudersfee van 10-20% over de totale omzet. Ik laat even in het midden hoe dat geforceerd kan worden, maar het is geen hocuspocus en het kan al veel eerder. Waar nu dat geld naar de aandeelhouder vloeit, kan dit worden geïnvesteerd in dure onderzoeksjournalistiek, reportages, en eventueel korting voor het abonnement. Het is sowieso niet goed te begrijpen dat een aandeelhouder het 20-voudige van het salaris van een hoofdredacteur toucheert.

Als de krant helemaal geen advertenties verkoopt, dan ontbreekt maximaal 30% van de omzet, dat is veel, maar je hebt dan ook de verwervingskosten niet en dus ook niet de enorme fee voor de aandeelhouder. In dit model blijven adverteerders overigens natuurlijk gewoon welkom, maar dan ‘oude stijl’. Niet ondenkbaar dat de ‘gewone’ adverteerder terugkomt, omdat hij werd overschreeuwd door een concurrent.

En de trouwe lezer? Die zegt niet zo snel meer op. Aandeelhouder zijn van een krant is bijdragen aan een land en aan je eigen verstand. Het lijkt mij niet uitgesloten dat abonnees terugkomen als kranten weer echt gaan onderzoeken en duiden. Daardoor neemt ook de noodzaak van de dure jacht op proefabonnees af. Ik weet niet of dit model binnenkort realiteit wordt, maar financieel haalbaar is het zeker. En het zal de rust in de dagbladsector zeer ten goede komen.

Eerder verschenen op 25 oktober 2011 bij De Nieuwe Reporter

NRC Handelsblad ontkent dat de aandeelhouder Derk Sauer enige invloed uitoefent op de redactionele koers. Rob Wijnberg schrijft: ‘Volgens Bosma oefent Sauer via deze nieuwe roerganger namelijk zijn ‘linkse’ invloed uit. Maar hoe dan, is natuurlijk de vraag. Er is hier geen briefing geweest met het verzoek ‘meer SP in de krant graag’ – dus dat kan het niet zijn’.

Wellicht geen linkse invloed, al weet ik zelf echt niet wat links of rechts is, maar dat Derk Sauer invloed uitoefent op de krant valt niet te ontkennen. Dat zeg ik niet, dat zeggen ingewijden.

Adformatie, 23 maart 2010
Dat NRC Handelsblad op de dag na de val van het kabinet opende met ‘Kabinet gevallen’ irriteerde hem (Sauer, PD) dan ook zodanig dat hij direct hoofdredacteur Birgit Donker belde. ‘De tijd van “all the news that’s fit to print” is echt voorbij. Ik wil niet weten wat er is gebeurd, want daar zijn andere media sneller in, ik wil weten waarom het is gebeurd.’

Volkskrant, 10 juli 2011
Hans Nijenhuis: “Derk is bijvoorbeeld van mening dat we drie correspondenten in China moeten hebben, omdat China heel belangrijk is, en hij vindt dat je je moet afvragen of er nog wel een correspondent in Parijs nodig is want daar rij je met de Thalys immers zo naartoe.

NRC Handelsblad, 28 augustus 2010
Derk Sauer, een van de nieuwe eigenaren, wilde graag een keer op de redactie komen brainstormen. Daar was u (Birgit Donker, PD) tegen. (…) (Het) was het voor mij even wennen dat er een nieuwe president-commissaris was die de redactieraad rechtstreeks benaderde voor overleg zonder de hoofdredactie en die mij bijvoorbeeld suggesties deed voor columnisten.

Quote, september 2010
‘ Ik praat nooit over cijfers, maar duidelijk is wel dat er zeer veel mogelijkheden zijn om het huidige rendement nog beter te maken. (…) Daarnaast kan er ook redactioneel wel wat beter.’

De Volkskrant 24 december 2010
Hij was afgelopen tijd opvallend vaak in Nederland. Logisch, want Sauer heeft een opmerkelijk jaar achter de rug, dat gekleurd werd door het feit dat hij met anderen NRC Media kocht. ‘Ik voel me als een kind in een snoepwinkel. Ik kan alle ervaring die ik de afgelopen jaren heb opgedaan met het maken en uitgeven van kranten en bladen hierin kwijt.’

Dat Derk Sauer invloed uitoefent op de redactie lijkt me geen illusie. Denk dat bovenstaande citaten van betrokkenen beter zijn dan de wetenschappelijke tellingen van de Nieuwsmonitor. En ik ben nog selectief geweest in de artikelen. Of de invloed nu links, midden of rechts is, invloed is er.

De mededeling in een Volkskrantartikel dat Derk Sauer 9% van de aandelen van NRC Media in handen heeft, was voor Tweede Kamerlid Martin Bosma van de PVV aanleiding om vragen te stellen aan minister Marja van Bijsterveldt. Bosma maakt zich zorgen over de “scheiding tussen eigendom en redactie bij dagbladen” en is bang dat NRC Handelsblad “nog verder links georiënteerd raakt, bijvoorbeeld doordat NRC-journalisten in het gevlei willen komen bij hun radicaal-linkse eigenaar”. Volgens Paul Disco moeten we ons niet verbazen over de Kamervragen van de PVV, maar wel over het zwijgen van NRC.

Het staat Tweede Kamerleden vrij om vragen te stellen, of het nu gaat om gevangen gehouden orca’s of de eigenaren van NRC Handelsblad. In het meest ideale geval voelt elke burger zich vertegenwoordigd in ons parlement. Deze vertegenwoordiger moet de vrije hand hebben om politiek te bedrijven. Dat Martin Bosma van de PVV vragen stelt is zijn goed recht. Net zoals de minister kan antwoorden met “geen idee, daar ga ik niet over”. Wie daarvan ontregeld raakt, mist de politieke nonsens van zijn eigen volksvertegenwoordiger. Wie op zoek is naar nuance moet in dit millennium niet de politiek volgen.

Nuance en duiding kun je van oudsher wel vinden bij dagbladen in het algemeen en NRC Handelsblad in het bijzonder. Het is in dit licht opvallend dat juist NRC de kamervragen van Martin Bosma alleen registreert en niet nuanceert of duidt. Wat heb je aan het feit dat Martin Bosma Kamervragen stelt? Er worden wel meer vragen gesteld in de Tweede Kamer, die komen niet allemaal in de krant. Dus waarom deze er groots uit lichten?

Transparantie

Dat kan toch niet zijn, omdat NRC erin genoemd wordt. NRC vindt haar eigen jaarverslag namelijk onbelangrijk. Ik heb herhaaldelijk aangedrongen op transparantie van NRC met de publicatie van een jaarverslag, ik ben er zelfs heen gegaan, maar de repliek van NRC was dat ze zich wilden focussen op de lezers en geen tijd hadden voor een jaarverslag. Het is er gelukkig toch van gekomen, want het is toch raar van een krant die ook beroep wil kunnen doen op de Wet Openheid Bestuur. Je kunt pas geloofwaardig om transparantie vragen als je zelf transparant bent, me dunkt. Het is zoals een politieke partij die vraagt om openheid over de financiering van moslimorganisaties en die zelf niet laat weten hoe ze gefinancierd wordt.

Over de PVV gesproken: “deelnemen aan het publieke debat is een gevaarlijke activiteit geworden”, is een recente uitspraak van de voorman van de PVV. De invloed van de aandeelhouders van NRC op het publieke debat zal het punt dus niet zijn: de PVV breekt een lans voor de vrijheid van meningsuiting. De kamervragen van Bosma schreeuwen dus om duiding, maar ik heb die nog nergens gelezen. En vooral bij NRC Handelsblad valt dat op.

Schrijf dan niks

Resumerend: het probleem lijkt mij niet dat een politicus ogenschijnlijk onzinnige vragen over NRC stelt. Ik vind het zorgelijker dat NRC dat niet duidt, maar het bericht hierover onaangedaan weergeeft. Schrijf dan niks. Als je te zacht blaast, wakker je het vuur alleen maar aan, in plaats van dat het dooft.

Ik hoop dat NRC investeert in onderzoeksjournalistiek en bijvoorbeeld probeert te onthullen hoe de PVV gefinancierd wordt. En de PVV moet vooral haar politieke positie verdedigen. Dan houden we de boel een beetje in balans. Ik vind dat we van een betaalde krant meer mogen verwachten dan van gratis politiek. En misschien kan Derk Sauer nog de hartelijke groeten doen aan Alexander van Puijenbroek, voorzitter van de raad van commissarissen van De Telegraaf, bij de komende aandeelhoudersbijeenkomst van NRC.

Gepubliceerd op De Nieuwe Reporter op 2 september 2011

Het is mooi dat we uit reclamemiddelen van de publieke omroep steun bieden aan journalistiek in Nederland. Via het Stimuleringsfonds voor de Pers is acht miljoen beschikbaar gesteld voor innovatie projecten.
Dat bedrag is vorige week toegewezen. Een commissie van vijf wijze mannen heeft in drie rondes een keuze gemaakt uit 210 verzoeken. Uiteindelijk zijn 54 projecten overgebleven. Dat moeten lastige beraadslagingen zijn geweest, want wanneer is een project precies innovatief? En daarmee zijn nog niet alle vragen gesteld.

Concurrentievervalsing
Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat je concurrentie vervalst? Je kunt wel ANP subsidie geven van 800 duizend euro voor een correspondentennetwerk. Maar dan zet je Novum Nieuws op achterstand. Of 84.471 euro aan opiniesite Sargasso, waar ook DeJaap of DagelijkseStandaard twee betaalde journalisten voor had kunnen aantrekken. Bij de toewijzing hanteert het fonds het matchingprincipe: de subsidieaanvragers betalen de helft van het benodigde bedrag zelf. Maar kan een partij die eerst op vrijwilligerswerk draait, ooit wel matchen?

Delen van resultaten
De aanvrager moet meewerken aan publicatie van resultaten zodat deze ten gunste kunnen komen aan anderen. Maar dat lijkt niet te gebeuren. De Telegraaf ontving 15 maanden geleden 393.810 euro voor een project rond burgerjournalistiek. AT5 kan nu rekenen op 84.500 euro voor zo’n beetje hetzelfde. En een halfjaar geleden scoorde De Gelderlander van Wegener 476.500 euro voor een vergelijkbaar project. Waarom niet het rapport van De Telegraaf opsturen?

Zelf betalen
Waarom betalen De Telegraaf en Wegener niet zelf voor dit soort innovatie? Dat zijn bedrijven die winst maken en in handen zijn van eigenaren die fors rendement willen. Waarom zou elke burger meebetalen aan burgerjournalistiek. Dus: burgers betalen om uit te zoeken hoe zij gratis of voor een habbekrats nieuws kunnen leveren. En van AT5 is bekend dat die onvoldoende geld heeft voor professionele nieuwsuitzendingen. Is zo’n organisatie dan wel geholpen met geld voor amateurbijdragen? Innovatief is het in elk geval niet. Wat moet AT5 trouwens met een multitouchtafel van 41.580 euro als de tv-camera’s van ellende uit elkaar vallen? Dat is misschien wel innovatief, maar ook wrang.
Om daar ook maar mee te eindigen: is dit waar Nederland om zit te springen als het om persinnovatie gaat? Innovatie is toch niet doen wat iedereen al doet of kan: een digitaal platform opzetten, gepersonaliseerd nieuws ontwikkelen, een tabletonderzoek starten? De Leeuwarder Courant krijgt zojuist 166.348 euro om te kijken wat ze als regionale krant met een tablet-pc kunnen. Als dat innovatief is, dan is een grot een laboratorium. Dan kun je beter per bedrijf een jonge strateeg financieren. Voor acht miljoen heb je er 240.

Dit artikel verscheen eerder op DeJaap
En werd aangehaald op De Nieuwe Reporter

Nu de Amsterdamse stadszender AT5 in zwaar weer verkeert, richten tien verschillende partijen zich op de miljoenen die de hoofdstad jaarlijks over heeft voor een lokale nieuwsvoorziening. In het voorjaar van 2012 bepaalt de gemeenteraad welke partij vanaf 2013 het Amsterdamse nieuws mag gaan brengen. Volgens Paul Disco krijgt de gemeente echter veel meer waar voor haar geld door te investeren in een samenwerkingsverband, waarbij de focus niet alleen op televisie ligt. (intro: De Nieuwe Reporter)

Het lijkt mij uitstekend dat de Amsterdamse gemeenteraad goed nadenkt over de publieke journalistieke nieuwsvoorziening in de stad. Zeker nu AT5 heeft gesteld dat ze voortaan jaarlijks 5 miljoen euro nodig heeft, in plaats van 1,8 miljoen, om niet om te vallen. Is dat veel? Moeilijk te zeggen, want dat hangt er vanaf waar je het mee vergelijkt. Regionale omroep RTV-NH ontvangt 15 miljoen, en het valt niet te betogen dat er 3x meer nieuws en actualiteiten zijn in de provincie Noord-Holland dan in Amsterdam. Misschien is de afweging ook niet of het veel is, maar meer: wat wil de gemeente met het belastinggeld doen? Je kunt elke euro immers maar 1x uitgeven. En dan wordt het nog een tandje lastiger als je minder belastinggeld te besteden hebt. Dan vallen er ook dingen af die je vroeger wel deed, tenzij je geld gaat lenen of bezit gaat verkopen of verhuren. Maar daar is de rek al uit. De komende 4 jaar kan er in totaal 208 miljoen euro minder uitgegeven worden. Je zou kunnen denken of er niet wat geld van RTV-NH naar AT5 kan, allebei 8,5 miljoen? Dat kan niet volgens de Mediawet. Die stelt dat de gemeente Amsterdam zelf moet zorgen voor de bekostiging. Dat kan natuurlijk best anders, maar dan moet die wet veranderen.

Volgens mij zijn er twee hoofdvariabelen voor de gemeente om in de gaten te houden: de waarde voor de burgers en de kosten.

Hoe bepaal je nu of de kosten voor nieuws en actualiteiten realistisch zijn? Dat kan vrij simpel. Je vraagt meerdere offertes aan. In Amsterdam is de gemeente dat ook van plan. Hoewel, raadslid Marjolein Moorman van de PvdA oppert om daar maar vanaf te zien. Om twee redenen, namelijk: geen enkele partij kan het voor minder en indien toch leidt dat vermoedelijk tot minder kijkers. En wethouder Gehrels wil graag een overheidscommissaris aanstellen die voor haar een advies opstelt in overleg met alle belangstellenden en Salto, de enige zendgemachtigde van Amsterdam. Aanbesteden is transparant én leidt tot keuze voor de gemeenteraad.

Het hebben van een stadsomroep is natuurlijk op zich geen doel, maar een middel. Zeker nu burgers zo breed toegang hebben tot zowel betaalde als gratis informatie. Televisie is allang niet meer zo bepalend als toen AT5 in 1992 werd opgericht. Je ziet dat ook aan het afgenomen bereik van AT5. Dus, waarom niet een verbond tussen een paar partijen met een bewezen trackrecord, zodat Amsterdams nieuws via allerlei soorten media tot ons kan komen? Laat vooral AT5 daar een rol in spelen als ze dat wil en kan. Bovendien zou het zomaar kunnen zijn dat de gemeente veel minder hoeft uit te geven aan een samenwerkingsverband. Dat lijkt mij een cruciaal element. Met een samenwerking met AT5 kunnen namelijk meerdere mediabedrijven hun positie op de Amsterdamse mediamarkt verbeteren. In deze optiek is er zelfs een unieke synergie te behalen van journalistieke kennis op diverse terreinen zoals politiek, cultuur en uitgaan, digitale kennis en specifieke marketingkennis. Een combinatie is in staat om in te spelen op de toekomstige behoefte van consument en adverteerder. Samen kunnen ze zowel een totaalpakket als maatwerk leveren, de gewenste content produceren en die beschikbaar stellen via elk gewenst distributiekanaal (tv, internet, mobiel, tablets en tijdschriften). Deze laatste zinnen zijn een knipoog naar de verklaring van Sanoma en Talpa bij de overname van SBS. Ik wil maar zeggen: samenwerken is eerder vertoond.

Hoe bewerkstelligt Amsterdam dat ze maximale waar voor haar geld krijgt? Door een slimme aanbesteding uit te schrijven, die veel ruimte laat voor een samenwerkingsverband. En bij gelijke geschiktheid van gegadigden? Dan zou ik zeggen, laat dan het geld van de gemeente Amsterdam vooral vloeien naar Amsterdamse journalisten en medewerkers. Neem dit op in de aanbesteding. Dan hebben de bakker en de slager in 020 er ook nog wat aan.

Dit artikel verscheen op 6 juni 2011 op De Nieuwe Reporter

Er is een hoop gebeurd bij de kranten van deze uitgeverij de afgelopen twee jaar, ik denk even aan de overname door de  Persgroep, de verkoop aan Egeria & Het Gesprek, gedoe om het redactiestatuut, de openlijke druk van aandeelhouders, het ontslag van de hoofdredacteur, het aangekondigde ontslag van veel redacteuren, de omschakeling van NRC naar tabloidformaat, de oprukkende invloed van adverteerders in NRC en problemen bij de ontvlechting met de Persgroep-kranten.

Deze informatie stroomt hapsnap via verschillende bronnen de wereld in. Je moet wel filteren, want mededelingen van de uitgever en hoofdredacteur lopen niet altijd synchroon met de werkelijkheid. Bovendien zijn ze vaak eenzijdig: het gaat altijd goed, de oplage gaat goed, de iPads voor een verkoopactie zijn niet aan te slepen, na de omschakeling naar tabloid staan nieuwe abonnees in rotten van 3 voor de deur, dat werk. Hoe anders is dat dan de berichten van het nieuw aangetreden management van een jaar geleden dat NRC elke 3 minuten een abonnee verliest. Je zou denken dat NRC Media in plaats van de toen verwachte 10 miljoen euro winst toch wel minimaal het dubbele heeft gehaald. Ik weet het niet, niemand weet het. Al vermoed ik dat een dergelijk resultaat vast naar buiten was gekomen. In de journalistiek geldt weliswaar: ‘bad news travels fast, good news not at all’, maar in PR is het meestal andersom.

Is dat reden tot zorg? Ik vind van wel. In Nederland hebben we ervaring met investeerders in kranten. Het  Britse Apax was van 2004 tot 2007 aandeelhouder in PCM en incasseerde een winst van 131 miljoen euro. PCM mocht het verder uitzoeken met een enorme schuldenlast en ging er bijna aan stuk. Mecom nam in 2008 Wegener over, haalde In 2009 een winst 125 miljoen euro, vorig jaar van 155 miljoen, maar investeert nauwelijks. Dat de Nederlandse overheid is gevraagd om financieel bij te springen in een zeer ambitieus, maar mislukt project om tot een nieuw verdienmodel te komen is daarvan een voorbeeld.

Wat doet grootaandeelhouder Egeria met NRC Media? We weten het niet: er zijn geen jaarverslagen beschikbaar, ik heb ernaar gevraagd. NRC Media is financieel gezien totaal niet transparant. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat er iets aan de hand is, maar wellicht wordt de uitgeverij compleet leeggezogen. Is dat een rare veronderstelling? Egeria bestaat omdat grote beleggers een hoger rendement willen dan ze bij de bank kunnen krijgen. Prima, het lijkt mij logisch dat ze een goed rendement op haar investering van 70 miljoen (niet geverifieerd) wil, al staat nergens met hoeveel ze tevreden is. Wandelgangen reppen over 15%. In een uitzending van Buitenhof noemt media-ondernemer Willem Sijthoff in dit kader dat een rendementsnorm van 25% op geïnvesteerd vermogen nodig is. Het kan ook zo zijn dat Egeria naar een bank is gestapt, geld heeft geleend en de schuld plus rente laat terugbetalen door NRC Media. Die truc haalde Apax ook bij PCM uit.

Ook is het onduidelijk of het redactiestatuut nu wel of niet veranderd is. Uiteindelijk zijn om de beoogde veranderingen de hoofdredacteur en de uitgever ontslagen. We weten wel dat adverteerders meer invloed hebben op de krant, maar niet welke. De NRCNext-hoofdredacteur schrijft medio maart van dit jaar: “In toenemende mate bewegen onafhankelijke, ‘traditionele’ nieuwsmedia zich naar een verdienmodel, waarin de adverteerder als voornaamste klant fungeert en de lezer het ‘product’ is geworden.”  Het gaat dan over zijn krant.

Nogmaals, misschien is er niets aan de hand, maar er is aanleiding om de invloed van investeerders en adverteerders op de continuïteit  én onafhankelijkheid van NRC Media te vrezen. Bovendien ondermijnt voor mij het gebrek aan informatie ook iets kwetsbaars. Namelijk de legitimiteit van het streven naar duiding door NRC en NRCNext.  Een publiekelijk jaarverslag zou wonderen doen.

Dit artikel verscheen op 28 april 2011 in Villamedia

Een Motie van Bezwaar indienen bij het Stimuleringsfonds voor de Pers. Het kan helemaal niet. Maar toch schreef ik dat op de site van Villamedia. Aanleiding was de start van de site Perspectief van Media Groep Limburg, onderdeel van Mecom. Voor wie het niet helemaal heeft gevolgd: met het project Perspectief wordt gekeken of betaalde informatie via internet een bruikbare nieuwe inkomstenbron is voor de beide Limburgse dagbladen (Dagblad de Limburger / Limburgs Dagblad).

Nieuwe inkomstenbronnen voor media hebben mijn warme belangstelling, dus ik ben direct gaan kijken. Een jaarabonnement op Perspectief is in de aanbieding: 114 euro in plaats van 191 euro. Maar ik koos voor een week onbeperkte toegang voor 1 euro. Eerst zien, zei blinde Maup. Ik kon er meteen in met het toegezonden wachtwoord. Van wat ik op de site zag werd ik niet vrolijk: inhoudelijk heel mager, een onoverzichtelijke opmaak en ogenschijnlijk vol met sluikreclame. Het leek me daarom uitgesloten dat de doelstelling, 18.000 betalende abonnees op 31 december van dit jaar, gehaald zou worden. Ik zou 180 al veel vinden. Temeer daar de beveiliging niet heel gewiekst is: met mijn code kan heel Nederland inloggen. De dagen erop was er geen progressie, een mail met vragen aan een van de redacteuren kwam onbestelbaar retour en er kwam geen reactie op het blog. Dus ik tikte: ‘Als het antwoord van MGL uitblijft of ontoereikend is overweeg ik serieus een Motie van Bezwaar aan te tekenen bij het Stimuleringsfonds voor de Pers over de uitkering en krediet ter grootte van 1,3 miljoen euro’. Waarop de telefoon rinkelde en Johan Boermann, directeur van MGL, mij uitnodigde voor een gesprek. Niet per se om mij te overtuigen, maar om alle vragen te beantwoorden. Lovenswaardig, ik mag dat wel.

Het zal iedereen duidelijk zijn dat er strategische keuzes gemaakt moeten worden bij printmedia. Veel uitgevers kiezen primair voor kostenfocus, maar daar win je de oorlog niet mee. Op een gegeven moment zijn de kosten op. In 2004 rapporteerde KPMG aan het Stimuleringsfonds dat ‘het management van regionale krantenbedrijven ook meer aandacht zou moet besteden aan de binding met lezers en adverteerders, en aan mogelijkheden tot innovatie.’ En dat vraagt om ‘Ondernemers die het product niet langer ziet als inhoud op papier, maar als een merk waamee ‘content’ verkocht kan worden via oude èn nieuwe media.’ Open deuren met taalfouten en kriebelige zinnen, maar soit. De site Perspectief ligt, in elk geval op papier en in gedachte, op deze lijn. Prima natuurlijk. Maar Perspectief lijkt compleet gestorven in de uitvoering.

Ik zal proberen uit te leggen waarom. Ik ben geen profeet, maar ik denk niet dat de site ook maar in de buurt komt van de toegevoegde waarde die een vraagprijs van 191 euro rechtvaardigt en ook niet het kortingstarief van 114 euro. Daarvoor acht ik het aanbod veel te gering en bovendien is het concept inhoudelijk zwak. Dat heeft een duidelijke reden: de redactie bestaat in hoofdzaak uit jonge journalisten met relatief weinig ervaring. Ik weet dat bij de introductie van NRC Next de ervaren redacteuren van NRC Handelsblad alle registers moesten opentrekken om de jonge garde bij te staan. Dat is niet zo bij Perspectief. Daardoor komen er louter frivole artikelen in de pijler Economie online, zoals het belang van visitekaartjes, slowfood en netwerken via LinkedIn. De inhoud is vooral gebaseerd op bijeen gegoogelde informatie. In de artikelen, het zijn er maar een paar per week, gebruikt de redactie veel stockbeeld en hyperlinks op merk- en bedrijfsnamen, waardoor de indruk ontstaat dat er sprake is van editorial sponsoring. Uit de eerste lezersonderzoeken, bleek mij later, kwam dit ook naar voren. Maar, zo is mij door directie én medewerkers bezworen: voor geen enkele link is betaald door een adverteerder. Ik heb zeker zeven verdachte voorbeelden expliciet aangehaald: bij één was sprake van een leverancier van een cadeau voor een prijsvraag (een tasje), de rest van de linkjes ziet de redactie puur als handige service aan de lezer.

Er is dus geen sprake van editorial sponsoring: een soort pr, maar dan vermomd als redactietekst. Ook niet geheel gek dat het in me opkwam. Want een van de vragen die het project moet beantwoorden is: is het mogelijk om redactie-, advertentie- en marketingafdelingen te laten samenwerken als één multidisciplinair team? Dat is een interessante vraag. Ik kan me daar veel verschillende invullingen bij voorstellen. Maar de hoofdredactie van de Limburgse kranten heeft geen inhoudelijke bemoeienis met Perspectief. Dat redactie en commercie op terreinen samenwerken gebeurt ook bij bijvoorbeeld de Volkskrant en NRC Handelsblad, zoals in katernen als reizen, banen en lifestyle. Vernieuwend is het dus niet. Er is wel sprake van mogelijke samenwerking met betalende partners, maar wat die concreet gaat behelzen is mij niet geheel duidelijk. Zouden de linkjes op Perspectief betaald zijn, editorial sponsoring, en zou de consument dan ook betalen voor die content; dan zou dat wel vernieuwend zijn. Een nieuw verdienmodel.

En dan, waarom zou Mecom het onderzoek naar een nieuwe inkomstenbron niet zelf betalen? Wat heeft Nederland eraan om te investeren in dit project? Ik kan hier kort over zijn: dat heeft totaal geen zin. Ik vind het zelfs stuitend om te zien dat het Britse Mecom niet of nauwelijks investeert in de Nederlandse regionale dagbladen en vrolijk de hand ophoudt bij de overheid. In 2009 haalde Mecom een winst voor belasting en afschrijvingen van 125 miljoen euro, vorig jaar van 155 miljoen. Daar kan heus wel een investering zoals in Perspectief vanaf. Zeker als je erin gelooft, me dunkt. David Montgomery, de baas der bazen, toucheerde 2,7 miljoen euro bij zijn vertrek. Dat geeft mij toch het gevoel dat de Nederlandse belastingbetaler vakantiehuisjes aan het financieren is.

Het is uitstekend dat het Stimuleringfonds oog heeft voor regionale bladen die in nood zijn of dreigen te raken en wezenlijke vernieuwing willen nastreven. Maar in deze context lijkt het mij vooralsnog een zinloze investering en lening. Maar goed, het gaat er natuurlijk niet om of ik het mooi en goed vind: er moeten 18.000 Limburgers over de knip. Deze weken vindt er een grootschalig onderzoek plaats onder de eerste nieuwe abonnees. Het onderzoek en het aantal abonnees zullen een goede indicatie zijn of de site voldoende waarde heeft, dus levensvatbaar is, en hoe de site verder kan. Investeren in innovatie schreeuwt sowieso om timing en dosering. Perspectief is twee jaar geleden gestart, en mist daardoor de aansluiting op de snel expanderende mobiele markt, dat is jammer.

Tot slot: personeel is vrijwel altijd de interne kritische succesfactor, en indirect dus de motivatie. Uiteindelijk is het moreel minstens zo belangrijk voor het succes als een strategisch plan. Die motivatie gaat, bedrijfsbreed, niet omhoog als ik mijn Motie van Bezwaar indien. Maar zie dit wel als een oproep om gezamenlijk op korte termijn een succes te maken van Perspectief.

Verschenen op Villamedia

RTL Nederland heeft het in 2010 uitstekend gedaan. Op een omzet van 429 miljoen euro is de winst 110 miljoen euro. Daar gaan nog wel belastingen, rente en afschrijvingen vanaf, maar de winst is wel 2x zo hoog als het jaar ervoor. Natuurlijk profiteert RTL van de groeiende tv-advertentiemarkt, al steeg dat deel van de omzet wel 2x zo hard als het landelijk gemiddelde (17,3% versus 10%).

Een behoorlijk deel van die extra groei komt doordat grote concurrent SBS de slag om de lucratieve vrijdagavond, veel kijkers dus veel omzet, verloren heeft aan RTL. RTL is veel strakker gaan programmeren met een veel scherpere focus op de kijkersgroepen: RTL4 als familiezender, 5 voor jongeren, 7 voor mannen en 8 voor vrouwen. Bovendien is er aanvallend geprogrammeerd: op vrijdag- en zaterdagavond volop familieamusement op RTL4, op zondagavond wat rustiger met kwis of speelfilm. Jongeren die nog niet genoeg hadden van entertainment konden dan juist weer op RTL 5 terecht bij een format als So You Think You Can Dance.

Maar ook binnen programma’s is veel meer aandacht voor verhaallijnen van deelnemers. In de praktijk blijkt dat de kijkers zich zo veel beter kunnen identificeren met de deelnemers en dat komt de kijkerstrouw ten goede.

Daarnaast zint RTL op het verlengen van de levenscyclus van de tv-formats. RTL Nederland kocht op 1 augustus 2010 de aandelen in evenementenorganisator Wentink Events van Stage Entertainment. RTL kan zo formats verder uitbouwen. Gedacht wordt aan liveshows van The Voice, theaterprogramma’s van So You Think en Derek Ogilvy en speelfilms zoals Gooische Vrouwen.
Wentink Events organiseert niet alleen evenementen als Voetballer van het Jaar en het KNSB Schaats Gala, maar ook zakelijke evenementen, zoals de uitreiking van de San Accenten en de Retail Jaarprijzen. RTL kan haar band met de grote en kleine adverteerders van Nederland dus ook naar believen aanhalen.

Bronnen: RTL, NRC Handelsblad, Adformatie

Stel: je hebt een banketbakker en een bakker in de straat. De een verkoopt taartjes en koek aan de liefhebbers, de ander brood aan iedereen. Ineens maakt de banketbakker bekend dat hij afstapt van het suikerwerk en ook alleen gewoon brood gaat verkopen. Wat denkt u dat er gebeurt? Het lijkt me duidelijk: dat wordt een concurrentiestrijd.

NRC Handelsblad lijkt op de banketbakker. De krant, sinds mensenheugenis dé meneer onder de kranten, gooit het roer nog verder om, teneinde de forse winstdaling om te buigen. Vanaf 7 maart verschijnt de krant op compactformaat.

Te kleine niche
In de jaren 90 gold NRC nog als een compleet uit de hand gelopen niche-positie. Nu is dat niet meer genoeg voor de nieuwe eigenaren. Die kiezen voor de aanval op de grote concurrent de Volkskrant. Dat blijkt uit interviews met de zichtbare aandeelhouder Derk Sauer. Maar ook de minder zichtbare aandeelhouder, Peter Visser van Egeria, zal dat steunen. De niche blijkt te klein, de winst blijkt te klein: het gewenste rendement van 15% is onhaalbaar en omdat het bedrijf geen slagkracht heeft om de winst snel uit andere markten te halen moet het komen van de concurrent.

NRC op tabloidformaat
Mede daarom gaat ook het product ingrijpend veranderen. Vanaf 7 maart verschijnt de krant op tabloidformaat. Een compacte krant. “De nieuwe generatie lezers ziet NRC Handelsblad liever in een strak pak”, aldus hoofdredacteur Peter Vandermeersch in een persbericht. Daarin stelt hij dat een ruime meerderheid van de NRC-lezers het compacte formaat toegankelijker en handiger vindt. Tegelijkertijd meldt het hoofd van de advertentieafdeling in een blog “dat liefhebbers van het grote formaat vooral te vinden zijn onder mannen boven de 45 jaar en dat het compacte formaat favoriet is onder jongere lezers en vrouwen”. Hoe daar dan onder de huidige lezers een ruime meerderheid toch liever een compacte krant ziet, is een kwestie van rekkelijk duiden. Moet kunnen. Maar goed, hoe ziet de NRC op compact formaat eruit?

Drukproef
Ik heb twee edities van de nieuwe compacte NRC kunnen bekijken. Een proef van eind januari, gedrukt bij een onbekende drukkerij te zien aan het papier en het formaat. En een proef van afgelopen weekend, gedrukt bij de Persgroep, waar NRC een bestaand contract mee heeft. Wat opvalt in de eerste proef is het magazine-achtige karakter: veel spreads, veel beeld, zo nu en dan losstaand en veel infograhics. De spreads zijn een gevolg van het omzetten van het broadsheetformaat naar tabloid: je hebt de ruimte gewoon nodig om de hoeveelheid tekst te plaatsen. In de recentere proef is dat minder, daar sijpelt de opmaak die erg lijkt op de Vlaamse krant De Standaard veel meer doorheen. Niet toevallig, hoofdredacteur Vandermeersch komt daar vandaan. Wat ook opvalt is de prominente plaats van advertenties op de rechterzijde in de voorkant van de krant. Maar ook een enigszins liefdeloos geplaatst saai cluster van advertenties, waar je bij de Bond Van Adverteerders de handen niet op elkaar krijgt.

Volkskrant
Zei ik, het lijkt op De Standaard? Zeker, maar het lijkt ook op de Volkskrant. Deze krant zit niet stil: op 5 maart, 2 dagen voor NRC losgaat, introduceert de Volkskrant haar tweede katern, V. Ook een tijdschriftachtige opmaak blijkt uit 2 dummies. Hier en daar een tikje experimenteel met koppen en fonts, om niet te zeggen: nergens elders vertoond (en waarschijnlijk niet voor niets), maar los daarvan zou het zomaar een bijlage kunnen zijn van NRC. Of andersom.

Vechtmarkt
Het grootste verschil zit in de cadeautjes. NRC kwam al met de iPad met ongeveer 235 euro korting voor 2-jaarsabonnementen, de Volkskrant introduceert de nieuwe krant met een gratis DVD van The American. En als je een 2-jaarsabonnement neemt krijg je er, zo valt in de wandelgangen te horen, een Nespresso-apparaat voor nop bij. George Clooney is de missing link.

Het geeft aan dat dit een enorme vechtmarkt is geworden. Cadeautjes van een paar honderd euro bij een abonnement zijn geen uitzondering meer op een abonnement van circa 350 euro. AD kwam al met een cd-speler voor een 2-jaarsabonnement bij de gratis cd-actie van Trijntje Oosterhuis. En proefabonnees kunnen rekenen op een korting van 50%. En dan heb ik het niet over het ouderwetse ‘maandabonnement met 2 weken gratis’, maar over langlopende abonnementen. Op de advertentiemarkt gaat het gevecht verder. Naar verluidt zijn de kortingen fors in de strijd om de adverteerder, die ook andere mediumtypen aan de jas voelt trekken: tv-zenders geven immers tot 90% korting én garantie op bereik van de doelgroep.

De acties op zowel de lezers- als adverteerdersmarkt kosten geld, dat is duidelijk. Maar wie betaalt dat? Dat is voor een groot deel de trouwe abonnee. Die krijgt geen cadeautje, okee een dvd’tje van 2 euro all-in, maar dat valt in het niet bij de iPad en het Nespresso-apparaat. De uitgevers belonen het gedrag dat ze liever niet zien: ontrouw loont meer en meer.

Wie wint?
Welke partij houdt dit soort acties het langst vol? NRC heeft het als relatief kleine uitgeverij, met een aandeelhouder die ook elders geld heeft weggezet, lastiger. De Persgroep ís uitgeven en heeft een lange adem.

Al met al is de aanval van NRC op de Volkskrant een zeer riskante strategie. De krant heeft een recente track-record op operationele fouten: iPad niet goed uitleveren, bezorging niet op orde, klantenservice slecht bereikbaar, abonneegegevens tijdelijk openbaar, extreme prijsverhoging digitaal abonnement, uitgelekte mails van hoofdredacteur (krant onder de maat) en uitgever (elke 3 minuten een abonnee exit). NRC moet nog maar zien dat de gewenste jongeren en vrouwen het verlies aan mannen boven de 45 gaan compenseren. Die moeten van de Volkskrant komen, al grossiert deze krant er ook niet in. En dan maar hopen dat er niemand komt die de niche opvult die NRCH achterlaat.

Voor ons land zou het toch aardig zijn, als beide kranten naast elkaar bestaan en elkaar niet stuk concurreren. Uiteindelijk bestaat democratie voor mij – toegegeven: man van boven de 45 – uit meer dan een iPad en een Nespresso-apparaat. Was er maar een aandeelhouder die genoegen neemt met een klein rendement. Ze bestaan, maar je hoort nooit meer wat van de oude stichtingen van PCM.

Dit artikel verscheen op 2 maart 2011 in De Nieuwe Reporter