In de nieuwe Strategische Agenda van UNL presenteren de universiteitsbestuurders hun instellingen als motoren van vooruitgang en bronnen van duurzame welvaart. Daarnaast hebben ze aandacht voor actuele bestuurlijke uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van autonomie. Als universiteiten meer zelfregie willen – zoals recentelijk bij het vernederlandsen van Engelstalige psychologieopleidingen – dan vraagt dat ook om een andere rol van medezeggenschapsorganen, decanen en toezichthouders. Zulke beslissingen worden nu immers buitenom de medezeggenschap van individuele instellingen genomen. Hoe UNL die betrokkenheid precies wil organiseren, blijft vooralsnog onduidelijk.
Uiteendlopende visies op maatschappelijke opdracht universiteiten
Ondanks de sterke uitgangspositie van Nederlandse universiteiten staat het maatschappelijk draagvlak voor wetenschap en universiteiten onder druk, erkent UNL. De bestuurderskoepel waarschuwt dat dit draagvlak “absoluut niet voor lief genomen mag worden” en wijst daarbij op bezuinigingen op wetenschappelijk onderzoek en op de kritiek dat universiteiten elkaar eerder beconcurreren dan samenwerken.
Het is voor de universiteiten van groot belang om het vertrouwen van de Nederlandse samenleving in de wetenschap te behouden én te versterken, zegt UNL. Volgens de koepel staat het draagvlak voor investeringen in onderwijs en onderzoek mede onder druk door “uiteenlopende visies op de maatschappelijke opdracht van de universiteiten”.
De vraag over de rol en positie van het Nederlands
Centrale discussiepunten zijn hoeveel nadruk moet liggen op “de economische functie van de universiteit” en hoeveel op “de bredere, vormende, maatschappelijke functie.” Ook speelt de vraag welke prioriteit moet worden gegeven aan “de regionale positionering van de universiteiten” versus hun “Europese of internationale oriëntatie.” Een bijkomende kwestie betreft “de rol en positie van het Nederlands aan de universiteit.”
UNL constateert dat “uit de recente politieke en maatschappelijke ontwikkelingen blijkt dat het behoud van maatschappelijk draagvlak voor de wetenschap en de universiteiten absoluut geen vanzelfsprekendheid is.” De koepelorganisatie waarschuwt bovendien dat “de autonomie van universiteiten en de academische vrijheid van wetenschappers wereldwijd onder druk staan, ook in democratische landen.” Volgens UNL nemen “nationalisme, protectionisme en populisme in veel landen al jaren toe.”
Ingrepen in de financiële en institutionele autonomie
Volgens de nieuwe strategie gaan deze ontwikkelingen “geregeld gepaard met ingrepen in de financiële en institutionele autonomie van universiteiten, en soms zelfs – zoals recent in de VS – met grove inbreuken op de academische vrijheid van wetenschappers.”
Tegelijkertijd woedt ook binnen universiteiten zelf het debat. Er wordt “(soms fel) gedebatteerd over de ethische aspecten van onderzoek en samenwerkingsverbanden, over de balans tussen een veilige omgeving en vrije meningsuiting, over de mate waarin wetenschappers zich activistisch mogen opstellen en over het democratische karakter van de universiteit”, tekent de bestuurderskoepel op.
Bestuurders liggen onder een vergrootglas
Volgen UNL liggen “in deze complexe context de keuzes van universiteiten – en hun bestuurders – onder een vergrootglas.”
Daarom is het volgens UNL noodzakelijk dat “Nederlandse universiteiten de hand in eigen boezem steken, sneller reageren op signalen uit hun omgeving, explicieter het debat aangaan over hun (strategische) keuzes, beter inzichtelijk maken wat hun ambities zijn voor hun (regionale) omgeving, en de Nederlandse cultuur en taal blijven koesteren.”
Niet “u vraagt, wij draaien”
Een belangrijk onderdeel van deze prioriteit is het versterken van de dialoog met maatschappelijke partners, waaronder andere onderwijssectoren, het bedrijfsleven, overheden, maatschappelijke organisaties en burgers. Het doel is nadrukkelijk níet om te werken volgens het model van “u vraagt, wij draaien”, maar om ervoor te zorgen dat “onze ambities en keuzes mede gebaseerd zijn op een goed beeld van de ambities en keuzes van onze omgeving”, verzekeren de bestuurders.
UNL benadrukt echter dat het louter vergroten van de maatschappelijke waarde op zichzelf niet volstaat; er is daarnaast meer zichtbaarheid vereist. De organisatie wil daarom de meerwaarde van universiteiten “ook meer laten zien” – zowel door de kracht en impact van concrete opleidingen en onderzoeksprojecten te tonen, als door de maatschappelijke en economische betekenis van de sector als geheel zichtbaar te maken.
Verbetering bekostiging en regelgeving
Door de enorme bezuinigingen van kabinet Schoof staat de bekostiging van Nederlandse universiteiten onder grote druk. UNL wijst erop dat “de Nederlandse investeringen in R&D ver achterblijven bij die in omringende landen.” De bestuurders willen dit tij keren door allianties te bouwen die zich inzetten voor hogere investeringen in onderwijs en onderzoek.
In Nederland wil UNL samen met het ministerie van OCW werken aan een bekostigingsmodel dat “stabieler is, en waar de juiste prikkels vanuit gaan om in Nederland de hoge kwaliteit van onderwijs, onderzoek en het genereren van impact te behouden.” Daarbij wordt “de discussie over de vaste voet definitief beslecht en worden prikkels die slecht werken – zeker bij krimp – uit het model gehaald.”
Meer werkdruk en minder sociale veiligheid zijn zeer zorgwekkend
De werkgeversorganisatie erkent in haar strategische agenda ook dat Nederlandse universiteiten kampen met ernstige problemen rond werkdruk en sociale veiligheid. Zo werden bestuurders van de TU Delft afgelopen jaar meermaals flink de mantel uitgeveegd door de Onderwijsinspectie vanwege ernstige tekortkomingen op het gebied van sociale veiligheid.
De koepelorganisatie noemt de algehele situatie “zeer zorgwekkend”, zowel vanwege “de impact op de medewerkers en studenten die hier nu last van hebben”, en omdat het voor de toekomst van universiteiten essentieel is dat zij “een aantrekkelijke plek zijn en blijven voor divers toptalent.”
UNL concludeert dat er op dit gebied duidelijk “werk te verzetten” is. De strategische agenda bevat echter geen concrete maatregelen of actieplannen om deze problemen daadwerkelijk aan te pakken.
Huidige governance is ontoereikend
Hoewel de bestaande governance voor het bepalen van standpunten en beleid in stand blijft, erkent de koepel van universiteitsbestuurders dat “de landelijke governance voor afstemming over profilering en aanbod ontoereikend is.” UNL wil dat gat dichten door “meer invulling te geven aan zelfregie, profilering en samenwerking op het gebied van onderwijsaanbod en onderzoeksspecialisaties.”
Tegelijkertijd stelt de koepelorganisatie kritische vragen over haar eigen rol. “Kan dergelijke zelfregie plaatsvinden binnen de huidige bestuurlijke organen van UNL, of moet dit apart georganiseerd worden?”, staat als vraag in de agenda. Ook rijst de vraag “op welke manier decanen, medezeggenschap en toezicht betrokken worden bij de landelijke afstemming.”
Een cruciale kwestie betreft de bereidheid tot onderlinge openheid tussen universiteiten bij zelfregie. “UNL en haar leden worden strenger voor elkaar indien individuele keuzes of gedrag de sector als geheel kunnen schaden. Dergelijke zelfregie is alleen mogelijk als universiteiten opener naar elkaar zijn en elkaar ook intern (kunnen) aanspreken. Willen en kunnen we dat inderdaad binnen de huidige context en verhoudingen? En zo niet, wat staat dat dan in de weg?”
The post Bij zelfregie moeten universiteiten strenger optreden tegen elkaar, vindt UNL first appeared on ScienceGuide.
Het bericht Bij zelfregie moeten universiteiten strenger optreden tegen elkaar, vindt UNL verscheen eerst op ScienceGuide.