‘Het verhaal van deze Syrische student toont hoe inflexibel het hbo nog altijd is’

Naïm Asbaâ is docent, studieadviseur en, vooruit, een beetje idealist. Voor HvanA schrijft hij om de week een column over de hogeschool die hem dromen én nachtmerries bezorgt. Vandaag: de afwijzing van een Syrische student. ‘Waar is die “flexibilisering” op de momenten dat het er echt toe doet?’

Hij stond buiten te wachten toen ik arriveerde. Een jongeman, zichtbaar nerveus, maar ook hoopvol. Het gesprek waar hij op had gewacht, zou de eerste stap kunnen zijn naar de opleiding waar hij zo naar verlangde.

Maar toen we eenmaal zaten, moest ik hem teleurstellen: hij mocht voorlopig niet starten.

Niet omdat hij ongeschikt was of ongemotiveerd. Maar omdat zijn inburgeringsexamen gepland stond ná de officiële inschrijfdeadline. Natuurlijk is het inburgeringsexamen een noodzakelijke stap, maar in dit geval ging het niet om de inhoud of de uitkomst. Het ging om de planning, en die bepaalde alles.

Ik heb nog contact gezocht met collega’s om te kijken of er ruimte was om een uitzondering te maken. Misschien was er toch een manier om hem alvast te laten starten, dacht ik. Maar de regels lieten het niet toe. Er zat niets anders op dan hem uit te leggen dat hij moest wachten. Het voelde als een kil antwoord op een warme wens om vooruit te komen.

Hij is 25 jaar, gevlucht uit Syrië, en woont nu in Nederland. Na jaren van onzekerheid wilde hij eindelijk zijn leven opnieuw opbouwen. Studeren zag hij als dé kans om richting en houvast te vinden. Hij sprak met overtuiging over zijn toekomst, over wat hij wilde leren en bijdragen. Juist daarom voelde het wrang dat niet zijn inzet of capaciteiten de doorslag gaven, maar de planning van een examen waar hij zelf nauwelijks grip op had.

Het verhaal staat niet op zichzelf: ook mbo’ers moeten vaak onnodig lang wachten op de volgende stap

Het verhaal staat niet op zichzelf. Ook mbo-studenten die willen doorstromen naar het hbo komen geregeld in de knel. Ik denk bijvoorbeeld aan een student die ik sprak en die zijn laatste tentamen in het mbo pas in juli mocht maken. Zijn cijfer kwam pas weken later in september, waardoor hij de inschrijfdeadline al gemist had. De deur bleef dicht.

Zulke jongeren hebben vaak alles gedaan wat binnen hun macht lag, maar krijgen vervolgens geen toegang tot de volgende stap. Niet omdat ze niet willen of kunnen, maar omdat het systeem niet meebeweegt. Ik kon geen openbare data vinden over precies hoeveel studenten afhaken door deadline-/examen-planningsproblemen, maar de bestaande cijfers over uitval en doorstroom tonen dat er ook voor instellingen veel op het spel staat.

Het is een gemiste kans, omdat studenten niet alleen vertraging oplopen in hun persoonlijke ontwikkeling, maar ook omdat het onderwijs zo de energie en het talent van gemotiveerde nieuwkomers misloopt.

Waar is die flexibilisering van ons onderwijs precies op die momenten dat het er echt toe doet?

Wat ik des te pijnlijker vind, is dat we in het hoger onderwijs al een tijdlang de mond vol hebben van flexibilisering. We spreken over het afschaffen van het bindend studieadvies, omdat het studenten onder onnodige druk zet. We beloven dat opleidingen zich meer zullen aanpassen aan de diversiteit van studenten en hun achtergronden. Maar tegelijkertijd laten we een gemotiveerde student wachten, omdat een examen of een cijfer net verkeerd in het rooster valt?

Ook wrang is dat opleidingen soms wél de ruimte hebben om studenten tussentijds in te schrijven, maar dat ze dan geen bekostiging ontvangen. Met andere woorden: het systeem straft instellingen die coulant willen zijn. Het gevolg? Instellingen sluiten de deur. Niet omdat ze dat willen, maar omdat het financiële risico’s met zich meebrengt.

Waar is de flexibilisering precies op die momenten dat het er echt toe doet? Dit vraagt niet alleen om aanpassing van de regels door de overheid, maar ook om meer tegenmacht van hogescholen richting Den Haag. Het verhaal van de Syrische jongeman, en van de mbo’ers die ik noemde, staat voor een bredere vraag: durven we systemen buigzaam te maken in het belang van studenten? Als we flexibilisering meer willen dan een beleidswoord, moeten instellingen gezamenlijk durven eisen dat de randvoorwaarden veranderen. Zeker nu onderwijs weer een verkiezingsthema is, is dit hét moment om dat zichtbaar te maken.