Nederland schreeuwt om vakmensen, in de bouw, techniek of zorg bijvoorbeeld. Maar als de meeste jongeren vooral ‘hoger opgeleid’ willen zijn, hoe vullen we dan ooit de gaten? ‘Waardering’, zegt lector Hafid Ballafkih in dit interview met HvanA. ‘Het draait allemaal om meer waardering.’
Wachtlijsten in de zorg? Een gebrek aan technisch geschool personeel? Je hoeft Hafid Ballafkih niet uit te leggen dat de tekorten op de arbeidsmarkt voor problemen zorgen. Als lector Arbeid en Human Capital in transitie bij de HvA schrijft hij er al jarenlang over.
‘Overal in Nederland zijn er capaciteitsproblemen. In de zorg, in de ICT, techniek en bouw kampen we met grote tekorten. En zeker in de Randstad kampen scholen met een groot tekort aan leraren.’
Vakmensen zijn nodig, in al die sectoren. Maar waar haalt Nederland ze vandaan? Er zijn steeds meer hoger opgeleiden bijgekomen, maar het tekort aan vakmensen wordt steeds nijpender. Vier op de vijf Nederlanders maakt zich daar inmiddels zorgen over.
U sloeg drie jaar geleden al alarm over het gebrek aan mensen, met name in de zorg. Hoe optimistisch of pessimistisch bent u inmiddels dat we het gebrek aan personeel het lijf kunnen bieden?
‘Met positief of negatief heeft het niet zo veel te maken, ik probeer vooral realistisch te zijn. Als je de huidige cijfers ziet, kan je niet anders dan tot de conclusie komen dat we echt serieuze keuzes moeten maken. Als we de zorg op hetzelfde niveau willen houden, moet over een tijdje bijna een derde van onze volledige beroepsbevolking de zorg in.’
Dat is niet voor te stellen.
‘Nee, dat zijn absurde getallen. We worden ouder, de samenleving vergrijst en er is te weinig aanwas van medewerkers. Maar we willen kennelijk ook niet dat er alleen maar migranten bij komen in Nederland. En we willen niet allemaal mantelzorger zijn.’
Beeld: Benne van de Woestijne | Hafid Ballafkih
‘Maar wat dan wel? Zo zag ik dat er een tijdje geleden kritiek kwam op ziekenhuizen die familieleden om hulp vroegen bij het leveren van zorg. Dan denk ik: get used to it. In de toekomst wordt dit alleen maar meer. We zullen ons daar echt op moeten aanpassen. Te beginnen met onze mentaliteit.’
En AI dan?
‘AI kan voorlopig echt niet alles oplossen. We hebben eerst een fase te overbruggen. Toen ik laatst in het ziekenhuis was, zag ik bij een behandeling een hulpverlener nog bukken om op een knop te drukken. Toen dacht ik wel: het moment dat robots alles oppakken is nog heel, heel ver weg.’
‘Zolang we de arbeidsvoorwaarden van praktisch opgeleiden niet verbeteren, komen we niet uit deze discussie’
In de tussentijd moeten dus zo veel mogelijk mensen overtuigd worden om voor deze belangrijke sectoren te kiezen. U schreef laatst in Thema dat daarvoor echter een ander ‘maatschappelijk verhaal’ nodig is. Wat bedoelde u precies?
‘Dat we collectief, als maatschappij, een andere plaat moeten opzetten. Dat betekent dat politici deze beroepen meer moeten gaan waarderen. Dat ouders hun kinderen vertellen dat succes niet alleen iets is als een grote auto of een dure tas. Daar hoort een ander maatschappelijk verhaal bij over wat succes is, welke beroepen daarin centraal staan en hoe we dat met elkaar uitdragen. Met betere arbeidsvoorwaarden, om maar eens te beginnen.’
Moet het hoger onderwijs ook meer sturen? De voorzitter van de Universiteiten van Nederland stelde dat we de vrijheid van studiekeuze best ter discussie mogen stellen. Er zou een groot gat zijn tussen wie we opleiden en wie nodig zijn.
‘Daar ben ik het niet mee eens. Universiteiten en hogescholen dicteren niet de markt. Als je iemand opleidt voor het onderwijs, is daarmee nog niet gezegd dat die persoon vervolgens als leraar aan de slag gaat, bijvoorbeeld. Bovendien is het ook een geografisch vraagstuk. Als je timmermannen nodig hebt in Groningen, en ze wonen in Vlissingen, hoe los je dat dan op?’
‘Aan die vrijheid van studiekeuze moet je niet tornen, denk ik. Het is meer een vraag voor de samenleving als geheel: wie en wat vinden we belangrijk? We willen een kennissamenleving worden, klonk het heel lang in Nederland. Nou, nu blijkt dat we ook gewoon loodgieters nodig hadden. Maak daar zo veel mogelijk reclame voor als overheid en geef die beroepen de waardering die ze verdienen.’
‘Er lopen genoeg studenten rond op de HvA die gewoon een vak willen leren, die praktisch bezig willen zijn’
Iedereen die ik ken wil zo hoog mogelijk opgeleid zijn, maar is dat terecht? Loodgieters verdienen tegenwoordig ook goed geld, zag ik dit jaar in allerlei filmpjes.
‘Ja, die filmpjes zag ik ook. Leuk en belangrijk, om een beetje reclame te maken voor deze belangrijke beroepsgroep. Maar we moeten wel het hele verhaal vertellen, denk ik. De arbeidsvoorwaarden van hoger opgeleiden zijn nog altijd veel beter op de lange termijn dan die van loodgieters.’
Dus voorlopig hoeven we er niet op te rekenen dat meer jongeren bewust voor een ‘praktisch’ beroep kiezen?
‘Nee, ik denk het niet. Ook omdat ouders daarin een rol spelen. Zij weten dondersgoed hoe het werkt: het kind dat vmbo-advies krijgt, moet de langere weg bewandelen. Als je doorstudeert en steeds “hogerop” komt in de onderwijsladder, zijn je kansen later beter. Ik heb zelf ook kinderen, dat vertel ik ze zelf ook. Zolang we de arbeidsvoorwaarden niet een beetje gelijk gaan trekken, komen we niet uit deze discussie.’
Soms hoor ik studenten op de HvA weleens zeggen dat ze ‘eigenlijk gewoon een vak willen leren.’
‘Ja, precies: de animo is er wel. Er zijn natuurlijk genoeg studenten op de HvA te vinden die aan de slag willen, een vak willen leren, praktisch bezig willen zijn. Maar die zitten soms vast in het denken dat een hbo- of zelfs universitair diploma halen belangrijker is. Vaak omdat ze worden gepusht, door hun ouders of de samenleving. Terwijl ze misschien veel geschikter zijn voor een mbo-route en daar ook meer baat bij hebben. Het is mogelijk dat te veranderen, maar dat is werk van de lange adem.’
Dit artikel verscheen ook in het nieuwste magazine van HvanA. Wil je het hele magazine doorbladeren? Dat kan via deze link. Het magazine wordt vanaf maandag 25 augustus 2025 ook verspreid over alle campussen van de HvA.
Deel dit verhaal op je socials:
Het bericht ‘We zijn vergeten dat we ook gewoon loodgieters nodig hebben’ verscheen eerst op HvanA.