Hoe doe ik het \u2018juiste\u2019 als professional in een beroepssituatie? Hoe legitimeer ik mijn keuzes naar mijzelf, collega\u2019s en leerlingen en de beroepsgroep? Wat zijn de consequenties van de keuze-opties die ik heb?<\/p>\n\n\n\n
Deze lastige vragen doen zich voor in talloze dagelijkse situaties van een onderwijsprofessional. Bewustwording van de veelheid aan ethische dilemma\u2019s en de veelheid aan legitieme handelingsopties stond dan ook centraal in de cursus Ethiek en Levensbeschouwing bij de Hogeschool Rotterdam, vertellen Arjan Barendse<\/a> en Bas Banning<\/a>. De twee docenten bij de tweedegraads lerarenopleiding maatschappijleer, die beiden ruime ervaring hebben in het onderwijs, waren verantwoordelijk voor het herontwerp ervan.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Die vernieuwde cursus voor tweedejaars voltijd- en deeltijdstudenten heeft dit collegejaar voor het eerst gedraaid. In acht weken tijd, met twee colleges van honderd minuten per week, namen twee groepen van vijfentwintig voltijdstudenten en een groep van negen deeltijdstudenten aan de cursus deel. <\/p>\n\n\n\n \u201cWe hebben een soort inhoudelijke tweedeling gehanteerd: de eerste vier weken behandelden we ethiek en normatieve ethische theorie\u00ebn, de andere vier weken gingen we in op verschillende levensbeschouwingen. Daarbij lieten we gastsprekers komen of gingen we zelf op pad. Zo zijn we naar een boeddhistische tempel, een protestantse kerk, een katholieke kerk, een synagoge en de Mevlana Moskee in Rotterdam geweest. In dat tweede deel lieten we ook de ethische theorie\u00ebn uit het eerste deel terugkomen. Dat vormde een interessante combinatie\u201d, vertelt Barendse. <\/p>\n\n\n\n In het begin van de cursus wordt de ethische positie van studenten blootgelegd. Daarvoor gebruiken de opleiders twaalf werk- en opleidingsgerelateerde situaties waarover de studenten stellingen beantwoorden. \u201cHoe zou je dit aanpakken? Hoe sta je hierin? Is dit wel of niet iets waarmee je meteen aan de slag moet?\u201d Bij het bespreken van normatieve ethische theorie\u00ebn worden studenten juist uitgedaagd om vanuit die theorie\u00ebn te redeneren \u2013 niet vanuit hun eigen positie. <\/p>\n\n\n\n In kader: Wanneer is iets een moreel-ethische vraagstuk? Barendse en Banning noemen drie voorwaarden. 1) Er moet een keuze worden gemaakt met legitieme argumenten aan beide kanten; 2) welke keuze ook wordt gemaakt, er zit altijd een element van schade of pijn in; 3) de keuze moet acuut worden gemaakt (Faure, 2017: 66).<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201cWe benadrukken daarbij steeds dat onze studenten de docenten van de toekomst zijn\u201d, voegt Banning toe. \u201cZe lopen nu ook al stage, waar ze dingen meemaken die hen confronteren met hun eigen standpunten; bijvoorbeeld: hoe ga je ermee om als je eigen opvatting afwijkt van de lijn die een school aanhoudt? Zulke moreel-ethische vraagstukken komen ze voortdurend tegen. De cursus is dus meteen praktisch relevant voor hen.\u201d <\/p>\n\n\n\n In zowel het bespreken van ethische theorie\u00ebn als het kennismaken met verschillende levensbeschouwingen zit een overkoepelend element, vertelt Barendse: het stimuleren van een empathische basishouding. \u201cIn beide onderdelen probeer je studenten begrip te laten krijgen voor de positie van anderen, waarom de een zus reageert en de ander zo \u2013 en dat beiden daarvoor goede redenen kunnen hebben.\u201d <\/p>\n\n\n\n Daarmee draagt de cursus sterk bij aan persoonlijkheidsvorming van studenten, merken Barendse en Banning. \u201cUit hun terugkoppeling blijkt dat ze, omdat ze leren hun keuzes te verantwoorden, veel bewustere keuzes maken en beter herkennen wanneer iets een morele keuze is. Daarnaast leren ze elementen uit ethisch-normatieve theorie\u00ebn te herkennen in hun eigen overtuiging, en leren ze begrip te krijgen voor andere keuzes waarvoor evengoed legitieme argumenten zijn. Dat versterkt de nuance in hun denken. De cursus heeft dus niet alleen invloed op hun professionele ontwikkeling, maar ook op hun persoonlijke leven, merken we uit gesprekken met studenten.\u201d <\/p>\n\n\n\n Het groepsgewijs bespreken van moreel-ethische dilemma\u2019s levert leuke en interessante gesprekken op, vertellen de Rotterdamse lerarenopleiders. \u201cBijvoorbeeld rond de vraag tot waar en wanneer je docent bent. Als je op twee kilometer afstand van de school een leerling tegenkomt die je ziet vapen<\/em>, spreek je diegene daar dan op aan? De een zegt \u2018nee\u2019, de ander \u2018ja\u2019. Het is heel leuk om te zien hoe ze dan in gesprek met elkaar scherp krijgen waarom ze iets wel of niet doen. Daarin komt ook naar boven hoe ze hun werk zien, welk soort docent ze willen zijn, en \u2013 opnieuw \u2013 dat er dus ook docenten zijn die het met goede redenen anders doen dan zij.\u201d <\/p>\n\n\n\nVerschillende delen cursus vormen interessante combinatie<\/h2>\n\n\n\n
Studenten maken tijdens stage al van alles mee<\/h2>\n\n\n\n
Cursus stimuleert empathische basishouding<\/h2>\n\n\n\n
Mooie staaltjes professionaliteit<\/h2>\n\n\n\n