{"id":177509,"date":"2025-07-28T08:54:54","date_gmt":"2025-07-28T08:54:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.scienceguide.nl\/?p=148531"},"modified":"2025-07-28T08:54:54","modified_gmt":"2025-07-28T08:54:54","slug":"wat-finland-de-vvd-kan-leren-over-prestatiebekostiging-in-het-hbo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.scienceguide.nl\/2025\/07\/wat-finland-de-vvd-kan-leren-over-prestatiebekostiging-in-het-hbo\/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=wat-finland-de-vvd-kan-leren-over-prestatiebekostiging-in-het-hbo","title":{"rendered":"Wat Finland de VVD kan leren over prestatiebekostiging in het hbo"},"content":{"rendered":"

Afgelopen weekend presenteerde de VVD haar nieuwste verkiezingsprogramma.<\/a> Daarin staat onder meer dat hogescholen en universiteiten sterker moeten opleiden in functie van de arbeidsmarkt. Een deel van de bekostiging moet daarbij afhankelijk worden van het baanperspectief van afgestudeerde studenten. De partij verwacht dat onderwijsinstellingen hun opleidingen hierdoor beter zullen afstemmen op de vraag vanuit werkgevers.<\/p>

Onderzoek van eerder deze maand<\/a> naar de financiering van hogescholen in Finland en Polen laat zien hoe zulke bekostigingsmodellen fundamenteel verschillende beleidsdoelen kunnen weerspiegelen en hoe de aansluiting op de arbeidsmarkt daarin een rol spelen. In Finland stimuleert het financieringssysteem hogescholen tot bredere maatschappelijke betrokkenheid en innovatie, terwijl Polen juist kiest voor stabiliteit en minder nadruk legt op prestatiegerichte concurrentie.<\/p>

Studie is relevant voor hogescholen in heel Europa<\/strong><\/h2>

Onderzoekers van de Nicolaus Copernicus Universiteit in Polen en de Universiteit van Tampere in Finland onderzochten hoe overheden via bekostigingsmodellen het gedrag van hogescholen kunnen be\u00efnvloeden. Hun studie is relevant voor hogescholen in heel Europa, die een steeds belangrijkere rol spelen in de kenniseconomie, maar tot nu toe minder aandacht hebben gekregen dan traditionele universiteiten, aldus de onderzoekers.<\/p>

Het onderzoek richtte zich specifiek op twee landen met een binair hogeronderwijssysteem, waarin hogescholen een duidelijk onderscheiden status hebben ten opzichte van universiteiten, net als in Nederland.<\/p>

Hoe kun je hogescholen sturen?<\/h2>

De onderzoekers gebruikten de principal-agenttheorie als theoretisch kader om te analyseren hoe overheden als opdrachtgevers proberen hogescholen als uitvoerders te sturen. Ze voerden een kwalitatieve inhoudsanalyse uit van offici\u00eble beleidsdocumenten waarin de financieringsformules in beide landen worden beschreven.<\/p>

De onderzoeksmethode bestond uit twee fasen. Eerst analyseerden ze systematisch de opzet van de twee financieringsmodellen aan de hand van kernbegrippen uit de principal-agenttheorie, zoals prestatieprikkels en verantwoordingsmechanismen. Vervolgens voerden ze een vergelijkende analyse uit om patronen en verschillen tussen beide landen in kaart te brengen.<\/p>

Bevindingen uit Finland<\/strong><\/strong><\/h2>

Het Finse financieringssysteem voor hogescholen wordt gekenmerkt door een sterk prestatiegerichte benadering. Vijfennegentig procent van de financiering is gekoppeld aan meetbare prestaties, waarbij het ministerie van Onderwijs de gemiddelde prestaties over drie jaar van elke hogeschool vergelijkt.<\/p>

De financieringsformule bestaat uit drie hoofdcomponenten: 75 procent is gebaseerd op onderwijsresultaten, 20 procent op onderzoek, ontwikkeling en innovatie, en 5 procent is gereserveerd voor strategische profilering.<\/p>

Finland doet al wat de VVD wil<\/strong><\/h2>

Net als de VVD in Nederland voorstelt, speelt in Finland de arbeidsmarktkansen van afgestudeerden een belangrijke rol in de onderwijscomponent van de hbo-bekostiging. Zowel de algemene inzetbaarheid van studenten (drie procent van de totale financiering) als de kwaliteit van hun loopbaanontwikkeling (twee procent) worden meegewogen. Hogescholen die op deze punten goed presteren, ontvangen meer financiering, terwijl instellingen die achterblijven worden gekort.<\/p>

Opvallend is daarnaast de nadruk op externe financiering binnen het onderdeel onderzoek en innovatie. Twaalf procent van de totale bekostiging hangt af van het aantrekken van externe onderzoeksmiddelen. Daarbij geldt een vermenigvuldigingsfactor van 1,3 voor middelen die afkomstig zijn van het bedrijfsleven of van overheidsinstellingen. Op die manier wil de Finse overheid hogescholen stimuleren om hun inkomstenbronnen te verbreden en nauwer samen te werken met externe partners.<\/p>

Grote schommelingen in de bekostiging worden voorkomen<\/strong><\/h2>

Het Finse model bevat ook stabiliserende mechanismen. De bekostiging van een individuele hogeschool mag per jaar met maximaal drie procent dalen ten opzichte van het voorgaande jaar, exclusief de strategische financiering. Daarmee worden grote schommelingen voorkomen, terwijl de externe prikkel om te blijven presteren behouden blijft.<\/p>

Een opvallende bevinding is dat kleinere, regionaal geori\u00ebnteerde hogescholen in Oost- en Noord-Finland soms beter scoren dan het nationale gemiddelde in het aantrekken van EU-onderzoeksgelden \u2014 mits gecorrigeerd voor personeelsomvang. Dit werpt een ander licht op de veronderstelling dat schaalgrootte automatisch een voordeel oplevert bij het verwerven van competitieve externe financiering.<\/p>

Bevindingen uit Polen<\/strong><\/strong><\/h2>

Het Poolse bekostigingssysteem is gebaseerd op een geheel andere filosofie, stabiliteit staat daar centraal, in plaats van prestatiegerichte competitie. De financieringsformule is relatief eenvoudig en transparant, maar kent weinig strategische beleidsprioriteiten.<\/p>

Het systeem bestaat uit twee hoofdcomponenten. Dertig procent van de bekostiging is een vast deel dat stabiliteit garandeert, terwijl zeventig procent variabel is en wordt toegekend op basis van vier criteria: onderwijsgerelateerde factoren (50 procent), personeelsgerelateerde factoren (40 procent), en twee kleinere prestatie-elementen. Zo telt de werkgelegenheid van afgestudeerde studenten voor 3,5 procent mee, en het aantrekken van externe financiering eveneens voor 3,5 procent.<\/p>

Polen wil academic drift<\/em> in het hbo tegengaan<\/strong><\/h2>

Het onderwijsdeel van de bekostiging wordt in Polen uitsluitend bepaald op basis van het totale aantal studenten, waarbij bachelorstudenten zwaarder meewegen dan masterstudenten. Deze keuze versterkt het beroepsgerichte karakter van hogescholen en moet zogenoemde academic drift<\/em> tegengaan. De personeelscomponent stimuleert het aanstellen van senior academisch personeel, doordat aan verschillende functieniveaus verschillende wegingsfactoren worden toegekend.<\/p>

Een cruciale bevinding is dat de Poolse financieringsformule geen enkele directe of indirecte koppeling bevat met onderzoeksprestaties. Dat staat in scherp contrast met het Finse model, en weerspiegelt een visie waarin hogescholen in de eerste plaats onderwijsinstellingen zijn.<\/p>

Veelzijdige instellingen<\/strong><\/h2>

De vergelijking tussen beide systemen laat volgens de onderzoekers uit Finland en Polen fundamenteel verschillende opvattingen zien over de rol van hogescholen. Het Finse model positioneert hogescholen als veelzijdige instellingen die onderwijs, toegepast onderzoek en innovatie met elkaar verbinden. In het Poolse model daarentegen worden hogescholen vooral gezien als onderwijsinstellingen die zijn gericht op de regionale arbeidsmarkt.<\/p>

De schaal van de hogescholensector draagt bij aan deze verschillen. In Finland verzorgen hogescholen het onderwijs voor 51 procent van alle studenten in het hoger onderwijs, waardoor ze een essenti\u00eble rol spelen in de nationale economie. (In Nederland ligt dat aandeel zelfs nog hoger.) In Polen daarentegen volgen slechts vier procent van de studenten een opleiding aan een hogeschool, wat resulteert in minder nationale aandacht voor hun prestaties.<\/p>

Meer autonomie of meer prestaties?<\/strong><\/h2>

De verschillende benaderingen hebben belangrijke gevolgen voor de institutionele autonomie en de verantwoordingsstructuur. Het Finse systeem beperkt de autonomie van hogescholen door middel van gedetailleerde prestatie-eisen, maar biedt daar tegenover financi\u00eble prikkels voor excellentie.<\/p>

Het Poolse systeem biedt juist meer ruimte en vraagt om minder verantwoording, wat er volgens de onderzoekers toe kan leiden dat er weinig gemeenschappelijke doelen ontstaan binnen de sector. Hogescholen richten zich dan vooral op hun directe omgeving en kiezen eerder voor gemakkelijk te realiseren doelen dan voor het aangaan van complexe maatschappelijke uitdagingen.<\/p>

Autonomie zorgt niet automatisch voor meer innovatie<\/strong><\/h2>

De onderzoekers concluderen dat prestatiegerichte bekostiging kan bijdragen aan een betere responsiviteit van instellingen, maar dat autonomie op zichzelf weinig invloed heeft op innovatie tenzij instellingen er financieel voordeel uit kunnen halen. Hoewel Finse hogescholen minder autonomie kennen, worden zij juist sterker gestimuleerd om risicovolle en innovatieve activiteiten te ondernemen dan hun Poolse tegenhangers.<\/p>

Er moet nog wel worden aangetekend dat het onderzoek uitsluitend de bekostigingsmodellen als beleidsinstrumenten vergelijkt niet de feitelijke prestaties van hogescholen in beide landen. De onderzoekers maken geen kwantitatieve vergelijking van concrete resultaten zoals afstudeerpercentages, werkgelegenheidscijfers van alumni, innovatie-output of regionale economische impact.<\/p>

Voor andere Europese landen, zoals Nederland, biedt dit onderzoek desondanks waardevolle inzichten in de manier waarop bekostigingssystemen kunnen worden ingezet om uiteenlopende beleidsdoelen te realiseren. De onderzoekers benadrukken wel dat landen een keuze moeten maken tussen stabiliteit en prestatiegerichte prikkels. Daarbij zijn de omvang van de hbo-sector en de nationale beleidsprioriteiten bepalend voor welke benadering het meest geschikt is.<\/p>

The post Wat Finland de VVD kan leren over prestatiebekostiging in het hbo<\/a> first appeared on ScienceGuide<\/a>.<\/p>

Het bericht Wat Finland de VVD kan leren over prestatiebekostiging in het hbo<\/a> verscheen eerst op ScienceGuide<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Afgelopen weekend presenteerde de VVD haar nieuwste verkiezingsprogramma. Daarin staat onder meer dat hogescholen en universiteiten sterker moeten opleiden in functie van de arbeidsmarkt. Een deel van de bekostiging moet daarbij afhankelijk worden van het baanperspectief van afgestudeerde studenten. De partij verwacht dat onderwijsinstellingen hun opleidingen hierdoor beter zullen afstemmen op de vraag vanuit werkgevers. [\u2026]<\/p>\n

The post Wat Finland de VVD kan leren over prestatiebekostiging in het hbo<\/a> first appeared on ScienceGuide<\/a>.<\/p>\n

Het bericht Wat Finland de VVD kan leren over prestatiebekostiging in het hbo<\/a> verscheen eerst op ScienceGuide<\/a>.<\/p>\n

Read more →<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2101,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22383,5254,9087,22381,23958],"tags":[],"class_list":["post-177509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haagse-politiek","category-hbo","category-hoger-onderwijs","category-kennisbeleid","category-prestatiebekostiging"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2101"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=177509"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":177510,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177509\/revisions\/177510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=177509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=177509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.discomedia.nl\/media\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=177509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}