Auteur: Hanne Thiessen

De eerste verschillen tussen vrouwen- en mannenmode

Het is haast onmogelijk om in te beelden dat 200.000 jaar geleden meneer en mevrouw Hoegaboega zich verschillend gekleed zouden hebben. Kledij was niets meer dan een bescherming tegen de krachten der natuur. Hoe zijn we dan gekomen tot het grote onderscheid tussen mannen- en vrouwenmode?

Het moment waarop de mens kledij als decoratief begon te beschouwen is niet helemaal duidelijk. Wel hebben wetenschappers gekleurde vezels gevonden op kledij van meer dan 36.000 jaar oud. Het is dus duidelijk dat de mens al heel vroeg kledij naar eigen wensen aanpaste. 

Het eerste verschil was geen verschil tussen gender, maar tussen klassen. Een oude kleerkast die goed is bijgebleven, is die van de oude Egyptenaren. De doorsnee Egyptenaar droeg een simpele linnen tuniek of een doek die de geslachtsdelen bedekte. De lichte stof was geschikt voor het warme Egyptische klimaat. De kleding van de farao, edellieden en priesters daarentegen werd tot in de fijnste details afgewerkt. Hun kleding werd betoverd met borduursels en sieraden. De Romeinen zagen het systeem van de Egyptenaren en perfectioneerden het. Zij gebruikten hun kleding om elkaars status gemakkelijk vast te stellen. Slaven, koningen, militairen, geestelijken en burgers hadden elk een eigen stijl. In dit classificatiesysteem ontstond het duidelijke verschil tussen mannen en vrouwen. Hoewel beide groepen tunieken droegen, waren die bij vrouwen langer. Daarnaast bestond er ook een verschil tussen getrouwde en ongetrouwde vrouwen. Door een stola – een jurk over de tunica – te dragen, kon een getrouwde vrouw haar burgerlijke staat meedelen. Dat patriarchale kantje in Romeinse mode zal een rode draad vormen doorheen de geschiedenis van westerse vrouwenmode.

Blauw en roze: een zwart-witverhaal?

Het geslacht van kinderen wordt in de moderne tijd dan weer vaak weergegeven met kleuren. Vooral bij pasgeboren baby’s is dat duidelijk: na de geboorte delen veel ouders een eerste foto van hun kind met een mutsje aan. Dat is bij jongens vaak blauw en bij meisjes roze. Ook sommige volwassenen baseren hun kledingkeuze op die traditionele kleurenassociaties. Zo komen roze mannenhemden bijvoorbeeld veel minder vaak voor dan blauwe exemplaren omdat ze traditioneel als minder mannelijk worden beschouwd.

Roze werd toen gezien als jongenskleur en blauw als kleur voor meisjes

Opmerkelijk is echter dat vóór de negentiende eeuw er zelfs amper sprake was van gekleurde kledij bij baby’s: kinderen werden afgebeeld in witte kledij. Pas vanaf de negentiende eeuw werden pastelkleuren geïntroduceerd. En nog later kregen die kleuren een genderconnotatie. Die kleurverdeling was tussen het begin van de vorige eeuw en de jaren 40 ook volledig omgekeerd. Roze werd toen gezien als jongenskleur en blauw als kleur voor meisjes. Roze is immers een afgeleide van de kleur rood, die voor strijdvaardigheid en gezondheid stond. Blauw werd bekeken als delicate kleur en geassocieerd met de heilige Maria binnen het christendom. 

Die wissel naar roze voor meisjes en blauw voor jongens is relatief arbitrair. Het waaide waarschijnlijk over uit de Verenigde Staten, waar roze op dat moment de favoriete kleur was van de first lady, en de kledingproducenten zijn daarin meegegaan. Blauw en roze krijgen overigens enkel in westerse maatschappijen die connotatie. In andere culturen komt kleurgebruik niet op dezelfde manier voor.

De zogenaamde crossdressingwetten stelden duidelijke grenzen die de binaire gendernormen moesten bewaren

Kleding als verzet

Vanuit de maatschappij worden er dus duidelijke gendernormen opgelegd wanneer het gaat over kledij, maar ook in de strijd tegen die gendernormen wordt kleding ingezet.

In de negentiende en twintigste eeuw was het op vele plaatsen in Europa en de Verenigde Staten verboden voor vrouwen om broeken te dragen. Verschillende vrouwen braken met die wet in de strijd voor gelijkheid. Uiteindelijk werden broeken pas rond 1960 meer geaccepteerd als vrouwenkledij. Vaak speelden minderheden een belangrijke rol in dit verzet. Mexicaanse vrouwen in de Verenigde Staten droegen bijvoorbeeld in de jaren 40 een zoot suit: een wijde broek met lange jas. De zoot suit kwam al snel centraal te staan in het racistische narratief rond Mexicanen in de VS en het dragen ervan werd sterk afgekeurd. Er werd van vrouwen verwacht dat ze een vrouwelijkheid uitstraalden die gekoppeld was aan het traditionele gezin en de private sfeer. Wie een broek droeg, werd ‘gevaarlijk mannelijk’.

Ook voor mannen zijn er verwachtingen op vlak van kledij die in vraag gesteld kunnen worden. Toen het verboden was voor vrouwen om broeken te dragen, was het eveneens verboden voor mannen om rokken en jurken aan te hebben. De zogenaamde crossdressingwetten stelden duidelijke grenzen die de binaire gendernormen moesten bewaren. Tientallen jaren later zijn voor vrouwen op vlak van kledij veel beperkingen weggevallen, althans in West-Europa en de Verenigde Staten. Hoewel er nog steeds associaties aan vasthangen, wordt een vrouw in een broek of maatpak doorgaans geaccepteerd. Een man in een jurk of rok ligt nog wat moeilijker. Voorbeelden zijn beroemdheden zoals David Bowie, Prince en Harry Styles, die zowel bewonderd als bekritiseerd worden door hun kledingkeuzes die de normen uitdagen. Op vele plekken zijn de crossdressingwetten ook nog steeds van kracht. Er is dus nog een lange weg te gaan om de stereotypes te doorbreken.

‘Roomies’ is het verhaal van twee studenten die in het Brusselse samen op kot gaan. Ama is al uit de kast als lesbisch, maar Bibi zit nog een beetje in de knoop met zichzelf. Samen gaan ze door hun studies en het leven. Een enorm herkenbare en mooie weergave van hoe het is om op te groeien.

Op de dag van de première vinden we Kato De Boeck en Flo Van Deuren in het Yalo-hotel in Gent. De regisseuses hebben die dag al een hele resem interviews achter de rug, maar dat maakt de twee niet minder enthousiast.

‘Roomies’ wordt soms ‘semi-autobiografisch’ genoemd. Vanwaar het idee om rond jullie eigen ervaringen iets te maken?

Van Deuren: “We zeggen altijd dat het niet autobiografisch is, maar we zijn wel gaan putten uit onze eigen ervaringen toen we samenwoonden.”

De Boeck: “Wij hadden nooit de intentie om iets over onszelf te schrijven. Daar zijn wij niet interessant genoeg voor.”

Van Deuren: “De premisse van ‘Roomies’ is dat je moet leren op je eigen benen staan. Daar kwam zowel bij ons als in ‘Roomies’ de extra laag van jouw seksualiteit ontdekken bij. We zijn ook toe aan verhalen waar de focus niet steeds ligt op hoe moeilijk het is om een andere seksualiteit dan hetero te hebben. Omdat we ons bezighielden met twee personages, konden we die ervaringen naast elkaar zetten.”

Jullie hebben de serie geschreven in de lockdown. Hoe is dat verlopen?

De Boeck: “Wij hebben pure chance gehad. We zijn een maand voor de lockdown begonnen. Toen merkten we dat we zelf echt discipline moesten hebben omdat er nog geen zender of productiehuis was verbonden aan het project. Wij zijn ook vrienden. Als we afspreken, raken we vaak gewoon aan de praat en dan vliegt de tijd voorbij. Het is echt moeilijk om alles gedaan te krijgen. Dan kwam de lockdown. Alle prikkels waren weg. Dan moest je je wel focussen.”

“Wij hadden nooit de intentie om iets over onszelf te schrijven. Daar zijn wij niet interessant genoeg voor”

– Flo Van Deuren

Vanwaar de keuze om voor een serie te gaan na jullie succes met jullie kortfilms?

De Boeck: “Er was niet één gebeurtenis waar we heel het verhaal rond wilden opstellen. Wat leuk is aan series, is dat je kan spelen met tijd, iets wat in film meteen een statement is. De tijdsprongen tussen afleveringen zijn op artistiek vlak interessant. Er kan veel gebeurd zijn dat je niet gezien hebt en toch ben je nog mee in het verhaal. Het drama in lesbische levens is ook zo groot dat je tijd moet kunnen maken om alles te vertellen (lacht).”

De drie laatste afleveringen zijn jullie favorieten. Waarom juist?

De Boeck: “Omdat er lesbische seks in zit (lacht).”

Van Deuren: “En als mensen tot aflevering zes kijken, wil dat zeggen dat je ze mee hebt. In het begin moet je meer tempo maken, maar afleveringen zes en zeven zijn echt onze directors’ darlings. Daar zit een scène in van zeven minuten waarin drie personages gewoon aan een tafel zitten en praten. Dat is een van onze lievelingsscènes omdat de acteurs toen prestaties afleverden waar we onze vingers van aflikten. Je kent genoeg van het achtergrondverhaal, dus nu kan je die dynamiek volledig meevoelen.”

“Onze politieke agenda hierachter is echt gigantisch”

– Flo Van Deuren

Dit is een van de eerste Vlaamse producties met lesbische vrouwen in de hoofdrol. Hebben jullie ooit angst gevoeld om dat los te laten op het Vlaamse televisielandschap?

Van Deuren: “Nee, het gemis dat wij daarvan voelden was zo groot. Toen we doorhadden dat het een universeel gemis was, wilden wij het echt maken. Onze politieke agenda hierachter is echt gigantisch. We zeggen altijd: ‘Het gaat niet over lesbisch zijn’, want in het verhaal is dat gewoon een setting. We zijn er ons wel sterk van bewust dat onze realiteit een bubbel is binnen een grotere realiteit. Als we die realiteit met ‘Roomies’ kunnen uitrekken naar de bredere realiteit, al is het maar 1 % meer representatie bieden, neemt dat alle schrik om daarmee naar buiten te komen voor mij weg.”

De Boeck: “Wij hebben nooit gedacht: ‘En nu gaan we iets keiwoke maken!’ Dit is gewoon ons leven, onze realiteit. Die realiteit wordt te vaak niet in beeld gebracht en daar ligt het idee van de politieke agenda, maar eigenlijk zijn wij gewoon onszelf aan het uitademen. Er is niets geforceerd.”

De serie gaat in première op Film Fest Gent, de reeks staat nu al op VRT MAX, hebben jullie al veel reacties gekregen? Zijn die in lijn met wat jullie verwacht hadden?

Van Deuren: “Die zijn tot nu toe heel positief. Iets waar we bijna niet van hadden kunnen dromen. Je bereidt je toch voor op een bepaalde polemiek. Die zal er ongetwijfeld nog wel komen, maar tot hiertoe wordt het heel goed onthaald.”

“Wij willen heel graag drie seizoenen”

– Flo Van Deuren

De Boeck: “Vorige week hebben we een minivisie gedaan met de acteurs en andere medewerkers. Zij wilden het graag zien voor de première. Dat was vooral spannend en mooi om te zien. De eerste aflevering waren ze allemaal bijna kippen zonder kop, maar na een paar afleveringen werd iedereen stil. Dat was super ontroerend voor ons. Ook het gevoel van herkenbaarheid is zo belangrijk. Het blijft toch intens om er zelf naar te kijken, ook al ken je het scenario. Voorlopig zit het wel goed.”

Wat met de toekomst? Komt er een vervolg?

Van Deuren: “Wij willen heel graag drie seizoenen. Nu stopt het als ze afstuderen. De vraag ‘wat daarna?’ blijft nog hangen. Dat geeft ons het gevoel dat dit eigenlijk de proloog was, en nu komt het echte leven.”

De Boeck: “We hebben nu ook heel hard gefocust op Bibi en Ama, maar er zijn nog veel randpersonages om uit te diepen. We spelen ook met het idee om na het derde seizoen een soort ’twintig jaar later’ scenario te schrijven.”

Van Deuren: “Doorheen dit hele schrijfproces zijn onze inzichten ook wel veranderd en onze harten meermaals gebroken. Wij hebben het gevoel dat we zelf al in seizoen vijf zitten. Ook op het vlak van representatie is er nog een hele waaier aan identiteiten die wij willen weergeven en daar hebben wij vooral erg veel zin in.”