Auteur: Yana Rosé

De lezing vond plaats in auditorium Quetelet voor ongeveer 150 mensen. Een groot deel daarvan waren leden van het KVHV zelf. De zaal was voor de helft gevuld.

De lezing begon vroeger dan op sociale media gecommuniceerd was, om 19u24. Een halfuur voor aanvang was het tegenprotest van de werkgroep ‘Students Against Cofnas‘ gestart aan de Blandijn. De demonstranten die rond 19u25 arriveerden, werden de toegang tot de zaal geweigerd. Dit leidde tot oproer in de zaal. Toen een van de aanwezigen haar ongenoegen uitte over het gebeuren, werd er al snel ‘Linkse ratten, rol uw matten’ gescandeerd. De praeses van het KVHV reageerde laconiek dat die leuze “voor nu nog niet was”. 

Een aanwezige medewerker van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte stond bij de security terwijl de studenten aan de deur werden tegengehouden en getuigt: “Om vijf voor half acht begon de lezing, te vroeg. Buiten stonden mensen, waaronder onze studenten, die niet werden toegelaten door de security. Die zeiden dat de lezing al begonnen was. Dit klopte niet, het startuur was later. Daarop zeiden ze dat ze handelden op bevel van de organisatie. Een aantal andere mensen mocht wel gewoon binnen – wellicht omdat ze er anders uitzagen dan de demonstranten.” Het KVHV beweerde daarentegen dat de deuren dicht moesten blijven van de security. De verklaringen van de vereniging en de aanwezigen lopen dus uiteen. De studenten die niet binnen mochten, volgden de lezing vanachter het raam.

“Het is een gevaarlijk precedent dat politie de toegang op campus mag weigeren” – studenten die niet binnen mochten tijdens de Cofnas-lezing 

De uitsluiting vond niet enkel plaats aan de ingang van het auditorium: een ander deel van de demonstranten werd ook al aan de ingang van campus Tweekerken tegengehouden door de politie. De demonstranten zelf reageren misnoegd op wat er gebeurd is: “Ondanks dat we op tijd aanwezig waren, werd ons de doorgang resoluut geweigerd door de security en politie. Niemand zou meer binnen mogen, behalve de organisatoren (het KVHV, red.) zelf. Het zogenaamde ‘kritisch bevragen van ideeën’ werd dus zonder meer geweigerd. Het is een gevaarlijk precedent dat politie de toegang op campus mag weigeren.”

‘The Logic of Wokism’

Cofnas gaf zijn lezing de titel ‘The Logic of Wokism’, maar dat was niet het hoofdonderwerp. Het grootste deel van de lezing, die ruim anderhalf uur duurde, spendeerde hij met een bespreking van zijn controversiële rassentheorie. De Amerikaan begon met een verwijt naar de Antwerpse jurist Pierre Thiriar. Volgens hem is Cofnas’ discours mogelijk strafbaar onder de Belgische Antiracismewet, maar Cofnas zelf lachte deze beschuldigingen weg. 

Volgens hem is de kritiek op zijn gedachtegoed het gevolg van woke en politieke correctheid. Volgens hem vindt woke zijn oorsprong in de zogenaamde equality thesis uit het liberalisme, het idee dat er geen sociaal relevante verschillen zijn tussen groepen mensen. Wereldoorlog II en nazisme zijn volgens Cofnas “the great event in which the taboo was solidified” tegenover rassenonderzoek, dat volgens hem toen wel pseudowetenschappelijk en ideologisch was, maar nu niet: “To suggest that Nazism has anything to do with the scientific study of race is a false claim.”

Witte Amerikanen zouden sinds de jaren 70 “consequent 15 IQ-punten hoger scoren” dan Afro-Amerikanen

Vervolgens begon Cofnas over censuur. Aan de hand van citaten van onder andere Jared Diamond en Noam Chomsky probeerde hij aan te tonen dat academici het onderwerp van rassenwetenschap liever uit de weg gaan uit vrees voor “ongewenste resultaten”. Cofnas noemde dit “the noble lie”: een leugen die je vertelt omdat mensen de waarheid niet aankunnen. Daarna ging hij over op zijn omstreden rassenrealisme. 

Er zijn namelijk inherente verschillen tussen rassen, stelde Cofnas. Ter ondersteuning van deze stelling haalde hij verschillen in hersengrootte en hersenstructuur aan. Hiervoor verwees hij onder meer naar evolutionaire verschillen door andere levensomstandigheden in continenten, maar ook naar “the black/white IQ-gap in the United States.” Witte Amerikanen zouden sinds de jaren 70 “consequent 15 IQ-punten hoger scoren” dan Afro-Amerikanen. De zelfverklaarde rassenrealist gebruikte dit voorbeeld onder meer als basis om te betogen dat witte mensen gemiddeld intelligenter zijn dan hun zwarte medeburgers. 

Tijdens de lezing kwamen er regelmatig kritische onderbrekingen vanuit de zaal, waar Cofnas meestal aarzelend en soms defensief antwoord op gaf. Toen vanuit het publiek bijvoorbeeld een kritische vraag kwam op de responsgraad van een expert survey over IQ-verschillen, wist hij daar weinig overtuigend op te reageren. Nadien was er ruimte voor vragen, maar aanwezigen die in discussie probeerden te gaan, werden soms weggewuifd. Aan het einde van het vragenrondje verdedigde Cofnas zijn onderzoek op een bijzondere manier. Als hij het niet zou aanhalen, zou het debat misbruikt worden door extreemrechts. “If you shut out people like me, the only people who are gonna talk about it are the Nazis”, klonk het op een bepaald punt. Die trend is in Amerika volgens hem al aan de gang. “The right wing in the United States has become much more openly racist, in a bad way.”

“I know these ideas are very new to people, so it might take time for them to absorb it”- Nathan Cofnas

Schamper vroeg Cofnas na de lezing om een reactie op de verontwaardiging binnen de UGent rond zijn aanstelling. “I know these ideas are very new to people, so it might take time for them to absorb it. I hope people find it interesting.” 

Praeses KVHV: “Alles vlot verlopen”

Terugblikkend stelt Jonathan Goossens, praeses van het KVHV,  dat de lezing succesvoller verliep dan verwacht. “We hadden gerekend op heel wat tumult in de zaal, maar dankzij een goede samenwerking met de security is alles vlot verlopen.”

De aankondiging van Cofnas’ lezing verwees naar het doel van een open en vrij academisch debat. “Ik denk dat we daar goed in geslaagd zijn”, aldus de praeses, die verder benadrukte dat er zoveel mogelijk aandacht was om kritische stemmen aan het woord te laten. “Wij wilden echt een debat, en ik denk dat we daarin geslaagd zijn.”

Over de kritische stemmen die door de “goede samenwerking met de security” niet binnen zijn geraakt, stelde Goossens dat “er meer geschreeuw in de zaal was geweest indien zij binnen zouden zijn gelaten.” Over de inhoud van de lezing wilde de praeses van het KVHV geen uitspraken doen. “Ik ben een bestuurskundige”, stelde hij. “Ik weet absoluut niets van genen of biologie.”

Dat het laatste woord over Cofnas aan de UGent nog niet gevallen is, staat als een paal boven water. Vandaag nog publiceerde de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen een antiracismeverklaring richting studenten en personeel. Ook werd de aanstelling van Cofnas “uitvoerig besproken op de Raad van Bestuur”, aldus de UGent in een reactie naar Schamper. Het is nog niet duidelijk wat daar uit is voortgekomen. 

Het hete hangijzer in het hoger onderwijs is het gelekte wetsontwerp van Zuhal Demir. Hoe kijkt u naar de reeks maatregelen?

“Het is essentieel om eerst het exacte probleem af te bakenen. Data tonen aan dat we op Europees niveau inderdaad niet goed scoren wat studie-efficiëntie betreft. Het is op basis daarvan dat je een verdere aanpak moet bepalen. Ik ben zelf prof aan de UGent. Dat maakt van mij een persoon die niet op buikgevoel wil werken. Je moet op basis van de noden van mensen evidencebased beleid voeren, en ik moet data zien voor ik over een maatregel iets zinnigs kan zeggen.” 

De harde knip bestaat nu al drie jaar. Is het nog koffiedik kijken naar wat die heeft opgeleverd?

“We hebben de data nog niet gekregen, maar er moet wel een evaluatie volgen. Het principe van de harde knip an sich vind ik wel verstandig. Het helpt om aan het begin te kunnen heroriënteren. Dat is ook cruciaal voor de student zelf. Wat heeft een student die drie jaar studeert en het daarna opgeeft gewonnen? Dat gezegd zijnde, moet het wel gecombineerd worden met goede oriëntatie, zoals ijkingstoetsen en starttoetsen. Die oriëntatie is in veel opleidingen nog niet aanwezig.”

Ella Pauwels

Een van uw stokpaardjes is het recht op lesopnames. In welke omstandigheden is een recht volgens u noodzakelijk?

“In deze tijd moet een recht op lesopnames kunnen, indien het mogelijk is. Ik ben me ervan bewust dat sommige lokalen zich er niet toe lenen. Laat ons zeggen dat het als eerste stap mogelijk moet worden voor enkele soorten studenten: studenten in overmachtsituaties, studenten die langdurig ziek zijn, werkstudenten, topsporters, enzovoort.”

Vanuit proffen komt er dan weer weerstand tegen die lesopnames, omdat je beter zou opletten in de les. Academic gatekeeping?

“Voor elke prof die met een wetenschappelijke studie zwaait, is er een andere studie die het omgekeerde beweert. Daarnaast speelt de manier van lesgeven een rol. We spreken vaak over lesopnames, maar er zijn ook nog veel andere vormen van hybride lesgeven, waar te weinig aan gedacht wordt. Vooral op de arbeidsmarkt valt dat op. Daar zijn opleidingen vaak duur. Ik doe een oproep naar het inzetten van microcredentials in combinatie met hybride lesgeven. We hebben meer nood aan korte, academische opleidingen waar het werkveld makkelijk kan instromen, waarin het niet noodzakelijk is om altijd in de les te zijn. Levenslang leren zou op die manier ook meer gepromoot worden.”

Een andere piste waarop u actief bent, is grensoverschrijdend gedrag (gog). U pleit voor een kaderdecreet. Wat houdt dat concreet in?

“Er is nog niet zo lang aandacht voor gog. Het was moeilijk de universiteiten te overtuigen om een gemeenschappelijk meldpunt (het Vlaams Meldpunt, red.) op te richten. Tien jaar terug was dat ondenkbaar. Na een aantal reportages is men toch overstag gegaan, maar er blijft nood aan duidelijkheid. Ik ben voor vrijheid van onderwijs, maar gog is overal hetzelfde. Ik denk dat het verstandig is om een aantal basisprincipes uiteen te zetten, zoals wat we onder gog verstaan en waar je terechtkan.”

“Je promotor kan je maken of kraken”

“De universiteit is een fantastische werkplek, maar je zit wel in een heel bijzondere relatie met je promotor. Dat is de man of vrouw die je maakt of kraakt. Dat maakt je onnoemelijk kwetsbaar. Ik denk dat je de bescherming het best decretaal regelt, zoals we de rest van het arbeidsstatuut ook decretaal regelen.”

U spreekt over de figuur van de promotor die soms onaantastbaar lijkt. Hoe verhoudt dat zich tot de gesprekken in het Vlaams Parlement om het ontslag van professoren mogelijk te maken? 

“Er lopen inderdaad gesprekken over de mogelijkheid tot ontslag om dringende reden.”

Wat vindt u van het idee?

“We moeten zowel onze werknemers als onze organisatie beschermen. Ik vind dat iedereen een gelijkaardig statuut verdient. In die zin lijkt me het ook verstandig om dat ZAP-statuut (zelfstandig academisch personeel, red.) te moderniseren, in alle richtingen. Dat gaat dus niet enkel om ontslag. Bijvoorbeeld, iets als fietsleasen bestaat overal in de private sector, maar in het hoger onderwijs mocht het niet. Door zulke absurditeiten worden de universiteiten minder concurrentieel.”

Er is veel te doen om de besparingen op beursstudenten. Zijn de besparingen in het hoger onderwijs altijd even rationeel?

“De eerste vraag rond besparingen is de vraag of ons financieringsmodel wel werkt. Persoonlijk wil ik opnieuw naar de tekentafel voor dat financieringsmodel. Wat je afspreekt, moet je kunnen volhouden.”

“Ik wil opnieuw naar de tekentafel voor het financieringsmodel van het hoger onderwijs”

“Wat de beursstudenten betreft: wij, de cd&v, hebben gezegd dat we niet meegaan in een platte besparing op die toelagen. Minister Demir wilde ook eerst de toekenning van een toelage louter koppelen aan studierendement. We zijn tot een akkoord gekomen en er komen voor dat studierendement enkele uitzonderingen voor bepaalde categorieën van studenten. Zo is die besparing toch voor een groot deel gerationaliseerd.”

“Een besparing waar ik wél volledig achter sta, is die op studenten van buiten de Europese Economische Ruimte (EER). Ons inschrijvingsgeld ligt relatief laag ten opzichte van de rest van de wereld. De rest van de wereld komt hier graag studeren aan een laag tarief, maar als wij naar het buitenland willen, dan mogen we veertigduizend euro neerleggen. Dat is niet normaal.”

Van Demir zou een beursstudent na een slecht tweede jaar een deel van zijn toelage moeten terugbetalen. Oskar Seuntjens zei daarover dat zo’n maatregel bij zijn partij no pasarán zou zijn. Wat met de cd&v? 

Ella Pauwels

“Die maatregel gaat regelrecht in tegen de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Wie het niet kan betalen, die moeten we ondersteunen. Als het achteraf niet gelukt is, gaan we mensen niet dieper in de put duwen. Dat is een maatregel die voor de cd&v niet door de beugel kan.”